Việc nộp phí khi lưu thông qua các trạm BOT trên toàn quốc là nghĩa vụ bắt buộc đối với đa số phương tiện cá nhân và doanh nghiệp. Tuy vậy, theo quy định pháp luật, một số phương tiện vẫn được miễn thu phí trong những trường hợp đặc biệt.

Quy định này được nêu cụ thể tại Thông tư 32/2024/TT-BGTVT của Bộ Giao thông vận tải, có hiệu lực từ năm 2025. Chính sách miễn phí được ban hành nhằm bảo đảm các hoạt động cứu hộ, cứu nạn, quốc phòng – an ninh và hỗ trợ đời sống xã hội.

Theo Điều 3 của Thông tư, có tổng cộng 12 nhóm phương tiện được miễn phí khi qua trạm BOT. Trước hết là các loại xe ưu tiên đang thực hiện nhiệm vụ khẩn cấp như xe cứu thương chở bệnh nhân hoặc xe chữa cháy của lực lượng cảnh sát và các đơn vị được huy động, có bật tín hiệu ưu tiên.

Các phương tiện phục vụ nhiệm vụ quốc phòng cũng thuộc diện miễn phí, gồm xe chở quân mang biển số đỏ, xe kiểm soát quân sự và xe cứu hộ của quân đội. Bên cạnh đó, nhiều phương tiện của lực lượng công an như xe cảnh sát 113 (in dòng chữ “CẢNH SÁT 113” trên thân xe), xe cảnh sát cơ động (in dòng chữ “CẢNH SÁT CƠ ĐỘNG”), xe tuần tra giao thông hoặc xe chở phạm nhân… cũng không phải đóng phí BOT.

Trong lĩnh vực đời sống dân sinh, xe phục vụ tang lễ như xe tang hoặc các xe chở khách, chở hoa đi kèm nếu sử dụng đúng mục đích cũng được miễn thu phí. Ngoài ra, các loại máy móc phục vụ sản xuất nông nghiệp và lâm nghiệp như máy cày, máy bừa, máy tuốt lúa cũng nằm trong danh sách được ưu tiên miễn phí nhằm hỗ trợ hoạt động sản xuất.

Một số trường hợp khác như đoàn xe có cảnh sát dẫn đường, xe hộ đê hoặc phương tiện vận chuyển thuốc men, thiết bị y tế phục vụ khu vực chịu ảnh hưởng của bão lũ cũng thuộc diện không thu phí. Danh mục miễn phí còn bao gồm xe mô tô, xe gắn máy và các phương tiện thô sơ theo quy định.

Ngoài ra, những phương tiện của lực lượng công an và quốc phòng đã mua vé tháng hoặc vé năm sử dụng toàn quốc cũng được ưu tiên khi đi qua các trạm BOT. Cách thức này giúp đồng bộ dữ liệu và rút ngắn thời gian di chuyển cho các đơn vị thực thi nhiệm vụ.

Để hạn chế tình trạng thu phí sai đối tượng, Nghị định 336/2025/NĐ-CP quy định mức xử phạt khá nghiêm khắc đối với đơn vị vận hành trạm thu phí. Cụ thể, hành vi thu phí không đúng đối tượng có thể bị phạt từ 10–20 triệu đồng đối với cá nhân và từ 20–40 triệu đồng đối với tổ chức.

Nhân viên trạm thu phí cũng có thể bị xử phạt nếu không giao vé hoặc giao sai loại vé cho tài xế. Việc nắm rõ quy định pháp luật không chỉ giúp người dân bảo vệ quyền lợi của mình mà còn góp phần tăng tính minh bạch trong hoạt động thu phí hạ tầng giao thông.