Áp lực lên "túi tiền" điều tiết
Tính đến kỳ điều hành gần nhất, Quỹ BOG xăng dầu đã có lần thứ 5 liên tiếp phải "gồng mình" chi ở mức cao kỷ lục, phổ biến từ 4.000 - 5.000 đồng cho mỗi lít xăng, dầu bán ra. Đây là nỗ lực nhằm ngăn chặn kịch bản giá xăng RON95 vượt ngưỡng 32.000 đồng/lít và dầu hỏa chạm mốc 40.000 đồng/lít – những con số có thể gây tê liệt hoạt động vận tải và sản xuất.
Tuy nhiên, hiệu quả của công cụ này đang tỉ lệ nghịch với thời gian duy trì. Với quy mô còn lại sau các đợt xả trạm chỉ khoảng 5.600 tỷ đồng, giới chuyên gia tính toán dư địa của Quỹ chỉ còn đủ sức trụ vững trong khoảng 10 ngày tới nếu giá thế giới không hạ nhiệt. Thực tế này đặt cơ quan quản lý vào thế khó: Nếu tiếp tục xả Quỹ, túi tiền này sẽ sớm cạn kiệt; nếu dừng lại, áp lực lạm phát sẽ lập tức dội thẳng vào đời sống người dân.
Lãnh đạo liên Bộ cho hay, dù Quỹ BOG đã hoàn thành tốt vai trò "giảm sốc" tâm lý, nhưng bản chất đây vẫn chỉ là giải pháp tình thế ngắn hạn. Việc phụ thuộc quá mức vào một công cụ đang dần cạn kiệt là rủi ro lớn đối với an ninh năng lượng quốc gia.
Thuế nhập khẩu 0%: Phát súng giải vây từ chính sách tài khóa
Nhận diện sớm nguy cơ "thủng lưới" của Quỹ BOG, Chính phủ đã nhanh chóng kích hoạt các công cụ tài khóa mạnh tay hơn. Quyết định giảm thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với xăng dầu về mức 0% từ ngày 9/3 đến hết tháng 4/2026 được xem là bước đi chiến lược.
Việc đưa thuế về 0% không đơn thuần là giảm giá thành. Ở góc độ quản trị, đây là cách "chia lửa" trực tiếp cho Quỹ BOG. Thay vì đợi xăng dầu về đến cảng, hình thành giá cơ sở rồi mới dùng Quỹ để bù lỗ, việc giảm thuế tác động ngay từ khâu nhập khẩu, giúp hạ giá vốn đầu vào cho doanh nghiệp đầu mối. Điều này tạo ra một "khoảng thở" quý giá, giúp các doanh nghiệp linh hoạt hơn trong việc tìm kiếm nguồn cung mới ngoài các thị trường truyền thống đang bị gián đoạn do địa chính trị.
Phân tích về tính lan tỏa của giá xăng dầu, GS.TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội nhấn mạnh, trong bối cảnh chi phí logistics của Việt Nam vẫn chiếm tới 16-20% GDP, mỗi biến động nhỏ của giá xăng dầu đều có thể tạo ra hiệu ứng domino lên giá thành hàng hóa tiêu dùng. Việc điều hành kịp thời qua thuế phí không chỉ hỗ trợ tài chính mà còn là liều thuốc an thần cho cộng đồng doanh nghiệp, giúp họ yên tâm duy trì kế hoạch sản xuất kinh doanh.
Đồng quan điểm về tính cấp thiết của các giải pháp tài khóa, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng (Trường Đại học Kinh tế Quốc dân) nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới diễn biến phức tạp như hiện nay, việc chỉ dựa vào một công cụ đơn lẻ là tư duy quản lý cũ, thiếu tính đột phá. Theo ông, Việt Nam cần triển khai một "gói giải pháp" đồng bộ, kết hợp hài hòa giữa các chính sách ngắn hạn và chiến lược dài hạn để tạo ra màng lọc chống sốc cho nền kinh tế.
Trước hết, ông Lạng đề xuất cần tập trung tối ưu hóa công suất và hiệu quả vận hành của các "đầu tàu" lọc hóa dầu trong nước như Nghi Sơn và Bình Sơn. Việc làm chủ nguồn cung nội địa không chỉ giúp giảm bớt sự phụ thuộc vào các biến số nhập khẩu mà còn là chốt chặn quan trọng để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Song song với đó, Nhà nước cần xem xét sử dụng dự trữ xăng dầu quốc gia như một công cụ can thiệp trực tiếp và quyết liệt khi thị trường xuất hiện những biến động dị thường hoặc đứt gãy cung ứng cục bộ.
Đặc biệt, vị chuyên gia này chỉ rõ, bên cạnh thuế nhập khẩu, cơ quan quản lý cần tiếp tục rà soát và linh hoạt điều chỉnh thuế Bảo vệ môi trường. Đây được coi là công cụ có dư địa lớn nhất hiện nay để hỗ trợ trực tiếp và thiết thực cho người dân cũng như doanh nghiệp. Việc phối hợp nhịp nhàng giữa các sắc thuế, quỹ bình ổn và năng lực sản xuất nội tại sẽ giúp thị trường xăng dầu vận hành ổn định, tránh tạo ra những cú sốc dây chuyền lên mặt bằng giá cả và đời sống xã hội.
Ghi nhận tại các cửa hàng xăng dầu trên địa bàn Hà Nội, tâm lý lo ngại về một đợt tăng giá sốc vẫn hiện hữu. Anh Nguyễn Văn Huân, chủ một doanh nghiệp vận tải tại Long Biên chia sẻ: "Dù giá xăng đang được kìm giữ, nhưng chúng tôi hiểu Quỹ BOG không thể chi mãi. Doanh nghiệp rất mong chờ các chính sách giảm thuế, phí dài hạn hơn vì đó mới là nền tảng để chúng tôi tính toán giá cước vận chuyển ổn định cho khách hàng".
Về phía người tiêu dùng, chị Lương Thị Minh Anh (phường Nghĩa Đô) cho biết: "Giá xăng ảnh hưởng trực tiếp đến giá rau củ, thịt cá tại chợ. Nếu Chính phủ dùng ngân sách hoặc giảm thuế để giữ giá xăng, người dân sẽ bớt đi áp lực chi tiêu trong bối cảnh thu nhập vẫn chưa hồi phục hoàn toàn".
Kịch bản ứng phó: Sẵn sàng can thiệp bằng ngân sách
Một tín hiệu đáng chú ý từ cuộc họp Thường trực Chính phủ gần đây là chỉ đạo của Thủ tướng Phạm Minh Chính về việc nghiên cứu phương án bố trí ngân sách để hỗ trợ bình ổn giá nếu xung đột quốc tế kéo dài. Đây là bước đi chưa có tiền lệ trong những năm gần đây, cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc đặt ổn định kinh tế vĩ mô và đời sống nhân dân lên trên hết.
Việc chuyển dịch từ cơ chế "tự bơi" của Quỹ BOG sang sự hỗ trợ trực tiếp từ nguồn lực tài khóa và ngân sách quốc gia đánh dấu một bước ngoặt trong tư duy quản lý năng lượng. Trong dài hạn, bên cạnh các biện pháp tài chính, Việt Nam cần sớm hoàn thiện cơ chế điều hành theo hướng thị trường hơn, tăng cường tính minh bạch trong cấu thành giá và đặc biệt là nâng cao năng lực dự trữ chiến lược để không còn phải "gồng mình" mỗi khi thế giới biến động.
Thách thức trước mắt vẫn còn rất lớn khi địa chính trị toàn cầu diễn biến khó lường. Tuy nhiên, với sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tài khóa, tiền tệ và các công cụ điều tiết giá, thị trường xăng dầu Việt Nam đang được thiết lập một hàng rào bảo vệ đa lớp, đủ sức chống chịu trước những cơn gió ngược từ thị trường năng lượng thế giới./.
Bình luận
0