Nằm cách trung tâm thành phố Vinh khoảng 100 km, xã Nghĩa Hưng từ lâu đã nổi tiếng với nghề trồng mía và chế biến mật. Toàn xã hiện có gần 1.300 ha mía nguyên liệu với hàng trăm hộ dân tham gia sản xuất. Trong đó, khoảng 150 xưởng quy mô lớn duy trì đỏ lửa suốt ngày đêm để cung ứng ra thị trường các loại mật mía, đường phên và đường phèn. Với đặc điểm làm thủ công hoàn toàn từ mật mía nguyên chất và không sử dụng chất bảo quản, các sản phẩm tại đây luôn giữ được hương vị ngọt đậm, thơm tự nhiên.

Quy trình sản xuất đường phên đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm dày dặn của người thợ. Nước mía sau khi ép được nấu liên tục trong nhiều giờ, trải qua nhiều lần lọc cặn để đạt độ trong và sánh. Khi mật chín, người làm phải đánh đều tay rồi mới đổ vào khuôn gỗ để tạo hình. Mỗi mẻ đường phên thành phẩm mất khoảng 30 phút để kết tinh hoàn toàn thành những khối vàng ươm, tỏa hương thơm đặc trưng của khói mía và mật ngọt.

Tại cơ sở của anh Phạm Quang Yên ở xóm Xuân Lam, trung bình mỗi ngày xưởng tiêu thụ khoảng 300 kg mật để sản xuất đường phên. Với giá bán dao động từ 27.000 đến 28.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí, mỗi cơ sở có thể thu lãi khoảng 600.000 đồng mỗi ngày. Bên cạnh đường phên, mặt hàng đường phèn kết tinh tự nhiên cũng được ưa chuộng với giá trị kinh tế cao, lên tới 160.000 đồng/kg, thường được dùng làm nguyên liệu quý trong các bài thuốc dân gian.

Không dừng lại ở quy mô sản xuất nhỏ lẻ, người dân Nghĩa Hưng đã bắt đầu ứng dụng máy móc và đa dạng hóa kênh phân phối. Nhiều sản phẩm hiện đã được đóng gói hút chân không để bán trực tuyến và đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Đây là bước đệm quan trọng để địa phương nâng tầm nông sản truyền thống, hướng tới mục tiêu đạt chuẩn OCOP 4 sao và mở rộng thị trường xuất khẩu trong tương lai gần.

Theo đại diện chính quyền xã Nghĩa Hưng, nghề làm đường không chỉ là nét đẹp văn hóa mà còn trở thành sinh kế bền vững, giúp người dân ổn định kinh tế song song với sản xuất lúa. Địa phương hiện đang xây dựng đề án phát triển làng nghề theo hướng bền vững, quy hoạch vùng nguyên liệu mía bài bản để giữ vững "vị ngọt" làng quê và nâng cao giá trị thương hiệu trên thị trường kim loại quý trong nước và quốc tế./.