Ngày 6/1/1946 đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử, nhân dân Việt Nam không phân biệt dân tộc, tôn giáo, giai cấp, giới tính trực tiếp cầm lá phiếu bầu ra Quốc hội của mình. Sự kiện chính trị trọng đại này đã đặt nền móng cho Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đồng thời khẳng định trước dư luận trong nước và quốc tế rằng nền độc lập của Việt Nam được xác lập bằng một thể chế dân chủ, hợp hiến và hợp pháp.

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, chính quyền cách mạng ra đời trong bối cảnh muôn vàn khó khăn: kinh tế kiệt quệ, nạn đói và nạn dốt hoành hành, thù trong giặc ngoài đe dọa nghiêm trọng sự tồn vong của quốc gia. Trên trường quốc tế, nền độc lập non trẻ chưa được thừa nhận, các thế lực thực dân tìm mọi cách phủ nhận tính chính danh của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong hoàn cảnh đó, quyết định tổ chức Tổng tuyển cử thể hiện tầm nhìn chiến lược, bản lĩnh chính trị và tư duy nhà nước hiện đại của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Với chế độ phổ thông đầu phiếu, trực tiếp và bỏ phiếu kín, cuộc Tổng tuyển cử đã thu hút gần 90% cử tri tham gia, phản ánh ý chí thống nhất của toàn dân tộc. Quốc hội khóa I được bầu ra là Quốc hội đoàn kết rộng rãi, quy tụ đại biểu của nhiều đảng phái, tôn giáo, dân tộc, khẳng định Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là kết quả lựa chọn tự nguyện của nhân dân, chứ không phải sản phẩm của bất kỳ sự áp đặt nào.

Trước hết, Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946 là sự khẳng định mạnh mẽ chủ quyền quốc gia. Một nhà nước độc lập chỉ thực sự có giá trị khi được thiết lập bằng một bộ máy quyền lực do nhân dân ủy quyền. Quốc hội do nhân dân bầu ra là cơ quan đại biểu cao nhất, nắm quyền lập hiến và lập pháp, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho tính chính danh của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Đồng thời, đây còn là biểu hiện tập trung của quyền tự quyết dân tộc. Lần đầu tiên, những người dân từng bị tước đoạt quyền chính trị đã trở thành chủ thể quyền lực nhà nước. Phụ nữ, đồng bào các dân tộc thiểu số, các tầng lớp xã hội đều bình đẳng tham gia quyết định vận mệnh đất nước. Lá phiếu ngày 6/1/1946 là lời khẳng định dứt khoát: vận mệnh dân tộc Việt Nam do chính nhân dân Việt Nam quyết định.

Trên bình diện quốc tế, cuộc bầu cử dân chủ, công khai và hợp pháp là bằng chứng chính trị – pháp lý thuyết phục, bác bỏ mọi luận điệu phủ nhận nền độc lập của Việt Nam. Chính Quốc hội khóa I đã thông qua Hiến pháp năm 1946 – bản Hiến pháp dân chủ, tiến bộ, đặt nền tảng cho một nhà nước của dân, do dân và vì dân.

Trải qua 80 năm, giá trị của Tổng tuyển cử đầu tiên vẫn nguyên vẹn. Đó là bài học sâu sắc về độc lập dân tộc gắn liền với quyền làm chủ của nhân dân. Từ những lá phiếu của mùa Xuân 1946, Việt Nam đã hiên ngang bước ra thế giới với tư thế của một quốc gia độc lập, tự chủ, tự tin và đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý, đạo lý để bảo vệ những quyền thiêng liêng của mình./.