Một tòa án tại Trung Quốc vừa đưa ra phán quyết đáng chú ý, theo đó các doanh nghiệp không được phép lấy lý do triển khai trí tuệ nhân tạo (AI) để đơn phương sa thải người lao động hoặc ép nhân viên chấp nhận mức lương thấp hơn.
Theo thông báo từ Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu, một công ty công nghệ ở miền Đông Trung Quốc đã bị xác định sa thải nhân viên trái pháp luật trong quá trình tự động hóa công việc bằng AI.
Nhân vật trung tâm của vụ kiện là ông Zhou, chuyên gia đảm bảo chất lượng, phụ trách kiểm chứng độ chính xác đầu ra của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM). Sau khi doanh nghiệp triển khai hệ thống AI để thay thế phần lớn quy trình này, ông Zhou bị điều chuyển sang một vị trí thấp hơn, đồng thời bị đề nghị giảm tới 40% mức lương.
Do không chấp nhận thay đổi hợp đồng theo hướng bất lợi, ông Zhou sau đó bị công ty chấm dứt hợp đồng với lý do cắt giảm nhân sự do ứng dụng công nghệ. Tuy nhiên, cả cơ quan trọng tài lao động lẫn hệ thống tòa án đều xác định việc chấm dứt này là trái luật và ủng hộ yêu cầu bồi thường của người lao động.
Tòa án khẳng định AI không phải là căn cứ hợp pháp để sa thải lao động
Trong lập luận của mình, Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu nêu rõ các lý do mà công ty đưa ra không thuộc nhóm hoàn cảnh khách quan như thu hẹp sản xuất, khó khăn vận hành hay các yếu tố khiến hợp đồng lao động không thể tiếp tục thực hiện.
Tòa nhấn mạnh rằng việc doanh nghiệp chủ động lựa chọn áp dụng AI là một quyết định chiến lược kinh doanh, không thể được xem là biến cố bất khả kháng để chuyển toàn bộ chi phí chuyển đổi công nghệ sang cho người lao động gánh chịu. Đồng thời, việc đề xuất một vị trí mới với mức thu nhập giảm sâu cũng không được coi là phương án điều chuyển hợp lý.
Từ đó, tòa án khẳng định doanh nghiệp không được tự ý cắt giảm lương hay chấm dứt hợp đồng lao động chỉ dựa trên lý do tiến bộ công nghệ.
Phán quyết giữa lúc Trung Quốc đẩy mạnh AI nhưng lo ngại thất nghiệp gia tăng
Phán quyết này được đưa ra trong bối cảnh các tập đoàn công nghệ và sản xuất tại Trung Quốc đang ráo riết triển khai AI theo chiến lược quốc gia nhằm gia tăng năng suất và năng lực cạnh tranh toàn cầu.
Tuy nhiên, song song với tham vọng dẫn đầu công nghệ, giới hoạch định chính sách Trung Quốc cũng đang đặt mục tiêu ổn định thị trường lao động khi nền kinh tế tăng trưởng chậm lại và tỷ lệ thất nghiệp thanh niên vẫn ở mức cao. Vì vậy, các tranh chấp liên quan đến việc AI thay thế lao động con người đang nhận được sự quan tâm đặc biệt từ cơ quan quản lý và hệ thống tư pháp.
Theo giới quan sát, phán quyết tại Hàng Châu không chỉ bảo vệ quyền lợi cho riêng ông Zhou mà còn phát đi thông điệp rằng doanh nghiệp dù được hưởng lợi từ AI vẫn phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm xã hội và tuân thủ pháp luật lao động.
Củng cố tiền lệ pháp lý về bảo vệ việc làm trước làn sóng tự động hóa
Đáng chú ý, đây không phải là trường hợp đầu tiên tòa án Trung Quốc bác bỏ lập luận sa thải lao động vì AI.
Trước đó vào tháng 12 năm ngoái, một tòa án khác tại Bắc Kinh cũng từng ra quyết định tương tự trong vụ việc một nhân viên thu thập dữ liệu bản đồ bị mất việc sau khi công ty chuyển sang sử dụng AI. Khi đó, hội đồng trọng tài xác định việc doanh nghiệp thay đổi công nghệ là lựa chọn kinh doanh chủ động chứ không phải yếu tố khách quan ngoài tầm kiểm soát.
Việc liên tiếp xuất hiện các phán quyết cùng hướng cho thấy Trung Quốc đang dần hình thành tiền lệ pháp lý rõ ràng: doanh nghiệp không thể dùng AI như một cái cớ hợp thức hóa việc cắt giảm lao động, mà vẫn phải tuân thủ đầy đủ quy định về thương lượng, điều chuyển hợp lý, đào tạo lại và bồi thường theo luật định.
Bình luận
0