Thủ tướng vừa ký ban hành Chỉ thị số 02 về tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ trong bối cảnh tình trạng vi phạm vẫn diễn biến phức tạp, với thủ đoạn ngày càng tinh vi, xuất hiện ở cả thương mại truyền thống lẫn thương mại điện tử. Những hành vi này không chỉ xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến môi trường đầu tư và uy tín quốc gia.

Chỉ thị nêu rõ một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tăng cường xử lý hình sự, đồng thời nghiên cứu sửa đổi Bộ luật Hình sự theo hướng mở rộng phạm vi điều chỉnh và nâng mức xử lý đối với tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, quyền tác giả và quyền liên quan.

Theo đánh giá, nguyên nhân của tình trạng vi phạm xuất phát từ nhiều yếu tố, trong đó có việc một số quy định pháp luật chưa theo kịp thực tiễn và sự phát triển của công nghệ. Bên cạnh đó, công cụ và phương tiện phục vụ phát hiện, xử lý vi phạm còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu.

Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Việc xử lý vi phạm phải bảo đảm phương châm “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền.

Bộ Khoa học và Công nghệ được giao chủ trì nghiên cứu, đề xuất sửa đổi các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Sở hữu trí tuệ và quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp, tập trung làm rõ hành vi xâm phạm và bổ sung thẩm quyền xử phạt đủ sức răn đe.

Bộ này cũng phối hợp với Bộ Công an và các cơ quan liên quan xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về thực thi quyền sở hữu trí tuệ, dự kiến hoàn thành và đưa vào vận hành trong năm 2026. Hệ thống này sẽ là nền tảng cho việc ứng dụng công nghệ như AI, blockchain trong phát hiện vi phạm, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số.

Chỉ thị đồng thời yêu cầu tăng cường phối hợp liên ngành, cải cách thủ tục hành chính để tạo thuận lợi cho việc đăng ký bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp. Các hành vi sao chép, khai thác trái phép tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình; đăng tải, phát tán hoặc truyền đạt trái phép tác phẩm tới công chúng, đặc biệt trên môi trường mạng và nền tảng số, sẽ được đẩy mạnh kiểm tra và xử lý.

Bộ Công an được giao tăng cường kiểm tra, kiểm soát và áp dụng biện pháp xử lý hình sự đối với các vụ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, bảo đảm nghiêm minh và đúng quy định pháp luật. Đồng thời, bộ này chủ trì phối hợp với Bộ Tư pháp và các đơn vị liên quan nghiên cứu, đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Xử lý vi phạm hành chính theo hướng mở rộng phạm vi điều chỉnh với hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, hoàn thành trong năm 2026.

Bộ luật Hình sự cũng sẽ được nghiên cứu sửa đổi nhằm mở rộng các tội danh liên quan đến xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, quyền tác giả và quyền liên quan, đồng thời nâng khung hình phạt để tăng tính răn đe.

Hiện nay, theo quy định của Bộ luật Hình sự, các hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan và quyền sở hữu công nghiệp chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi đạt ngưỡng nhất định về quy mô hoặc hậu quả. Mức xử phạt chủ yếu là phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù có thời hạn, với khung cao nhất đối với cá nhân là đến 3 năm tù cho cả tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan và tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.