Đồng nhất quy trình khai báo cho loại hình đặc thù

Ngay sau khi Thông tư 121/2025/TT-BTC có hiệu lực vào ngày 1/2/2026, Cục Hải quan đã ban hành Công văn 11811/CHQ-GSQL nhằm hướng dẫn chi tiết các chi cục khu vực xử lý vướng mắc. Trọng tâm của hướng dẫn này xoay quanh hoạt động của doanh nghiệp chế xuất (DNCX), hàng gia công, sản xuất xuất khẩu và đặc biệt là loại hình xuất nhập khẩu tại chỗ. Đây vốn là những mảng nghiệp vụ phức tạp, dễ phát sinh sai sót trong quá trình kê khai tờ khai và đối soát hàng hóa.

Theo ghi nhận từ cơ quan Hải quan, trong những ngày đầu áp dụng quy định mới, cộng đồng doanh nghiệp phản ánh nhiều khó khăn về cách thức khai báo tờ khai xuất nhập khẩu tại chỗ khi hệ thống chưa kịp nâng cấp tính năng tự động xác nhận qua khu vực giám sát. Để xử lý tình huống này, hướng dẫn mới cho phép doanh nghiệp tiếp tục khai báo theo Phụ lục I của Thông tư 121, đồng thời duy trì quy trình quản lý nội bộ chặt chẽ giữa DNCX và doanh nghiệp nội địa. Việc làm rõ các nhóm tình huống cụ thể không chỉ giúp doanh nghiệp tự tin hơn khi lên tờ khai mà còn giúp các chi cục hải quan địa phương thống nhất cách xử lý, tránh tình trạng mỗi nơi hiểu một kiểu gây ách tắc hàng hóa tại cửa khẩu.

Quản lý chặt chẽ chuỗi cung ứng và phế liệu thu hồi

Một trong những điểm mới được nhấn mạnh trong Công văn 11811 là việc quản lý nguyên liệu, vật tư thu hồi từ sản phẩm gia công hoặc sản xuất xuất khẩu. Đối với các mặt hàng nhập khẩu đưa vào DNCX để tái chế hoặc thu hồi linh kiện, cơ quan Hải quan yêu cầu doanh nghiệp phải phản ánh đầy đủ vào báo cáo quyết toán năm. Mọi biến động của dòng hàng, từ việc đưa hàng ra khỏi doanh nghiệp đến chuyển tiêu thụ nội địa, đều phải thực hiện khai báo đúng loại hình và hoàn tất nghĩa vụ thuế. Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng lợi dụng chính sách ưu đãi thuế đối với loại hình sản xuất xuất khẩu để thẩm lậu hàng hóa vào thị trường nội địa mà không kê khai.

Đặc biệt, nguyên tắc "đối ứng" giữa tờ khai xuất khẩu tại chỗ và nhập khẩu tại chỗ được siết chặt: một tờ khai xuất phải đi kèm với một tờ khai nhập tương ứng. Điều này đảm bảo tính minh bạch, giúp cơ quan quản lý dễ dàng đối soát số liệu và xác định đúng luồng đi của hàng hóa trong chuỗi cung ứng xuyên suốt.

Đồng hành cùng doanh nghiệp thích ứng quy định mới

Đánh giá về động thái này, TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội cho hay, việc ban hành hướng dẫn ngay sau khi thông tư có hiệu lực thể hiện sự đồng hành sát sao của ngành Hải quan với doanh nghiệp. "Thông tư 121 mang tính cải cách lớn, nhưng bất kỳ quy định mới nào cũng cần thời gian thích nghi. Việc Cục Hải quan đưa ra các kịch bản xử lý tình huống cụ thể giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp. Điều này cực kỳ quan trọng trong bối cảnh các chuỗi cung ứng toàn cầu yêu cầu tính chính xác và thời gian giao hàng khắt khe", ông Mạc Quốc Anh nhấn mạnh.

Ngoài ra, đại diện cộng đồng doanh nghiệp Hà Nội cũng cho rằng việc cấp tài khoản tra cứu hệ thống quản lý cho các đơn vị hải quan cửa khẩu sẽ tăng cường năng lực kiểm tra cơ sở sản xuất và hợp đồng gia công, từ đó sàng lọc được các doanh nghiệp tuân thủ tốt và các đơn vị có dấu hiệu gian lận. Ở góc độ thực thi, ông Trần Văn Nam - Giám đốc điều hành Công ty XNK cơ khí Nam Cương chia sẻ, hướng dẫn từ Công văn 11811 đã tháo gỡ được áp lực khi hệ thống chưa cập nhật tính năng xác nhận tự động. Việc cho phép sử dụng mã loại hình linh hoạt cho hàng tái chế nhưng vẫn đảm bảo quản lý chặt thuế giúp doanh nghiệp tối ưu hóa được nguồn nguyên liệu thu hồi mà không sợ vi phạm quy định.

Với kết quả thu ngân sách tháng 1/2026 đạt 39.058 tỷ đồng, ngành Hải quan đang cho thấy nỗ lực lớn trong việc vừa đảm bảo nguồn thu, vừa hỗ trợ tạo thuận lợi thương mại. Việc tháo gỡ vướng mắc cho Thông tư 121 là bước đệm cần thiết để dòng chảy hàng hóa gia công, sản xuất xuất khẩu - động lực chính của nền kinh tế - luôn được thông suốt. Trong thời gian tới, việc nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin để tự động hóa hoàn toàn các khâu giám sát sẽ là nhiệm vụ trọng tâm, giúp giảm bớt sự can thiệp thủ công và nâng cao tính chính xác trong quản lý báo cáo quyết toán của doanh nghiệp./.