Phú Quốc: Cuộc đua của "đảo ngọc" và thách thức của tăng trưởng nóng

Phú Quốc, được mệnh danh là "đảo ngọc", đã định vị mình là trung tâm du lịch giải trí và nghỉ dưỡng cao cấp của Việt Nam và khu vực. Thành công của Phú Quốc đến từ sự đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng và dịch vụ, biến hòn đảo này thành một công trường công nghiệp du lịch không ngừng nghỉ.

Tăng trưởng nóng và định vị thị trường cao cấp

Trong 6 tháng đầu năm 2025, tổng lượt khách du lịch đến Phú Quốc ước đạt 4,2 triệu lượt, duy trì mức tăng trưởng ấn tượng 15% so với cùng kỳ năm 2024 (theo số liệu từ Sở Du lịch Kiên Giang). Đặc biệt, lượt khách quốc tế tăng mạnh, đạt gần 900 ngàn lượt, cho thấy sức hút toàn cầu của hòn đảo.

Phú Quốc không chỉ tập trung vào số lượng mà còn hướng đến chất lượng và quy mô dịch vụ. Hòn đảo hiện sở hữu hơn 29.000 phòng lưu trú, trong đó có khoảng 70% đạt tiêu chuẩn 4-5 sao. Sự xuất hiện của các khu phức hợp giải trí lớn, công viên chủ đề, và các cơ sở casino đã củng cố định vị là điểm đến "All-in-one" (tất cả trong một), đáp ứng mọi nhu cầu từ nghỉ dưỡng, mua sắm đến giải trí không giới hạn.

Theo Hiệp hội Du lịch Việt Nam, khách du lịch quốc tế đến Phú Quốc có xu hướng chi tiêu cho dịch vụ giải trí (phi hàng không) cao hơn so với các điểm đến khác, ước tính tăng 8-10% trong năm 2025. Điều này chứng minh cho hiệu quả của việc khai thác du lịch giải trí quy mô lớn.

Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng quá nóng đang đặt Phú Quốc trước những thách thức nghiêm trọng về phát triển bền vững. Vấn đề môi trường và hạ tầng là hai rào cản lớn nhất.

Thách thức rác thải và ô nhiễm: Áp lực từ tốc độ đô thị hóa và lượng khách tăng nhanh khiến vấn đề xử lý rác thải trở nên cấp bách. Ước tính Phú Quốc cần xử lý trên 350 tấn rác thải/ngày. Việc đầu tư công nghệ xử lý rác hiện đại chưa theo kịp tốc độ phát triển du lịch, dẫn đến nguy cơ ô nhiễm môi trường biển đảo, đe dọa trực tiếp đến "hòn ngọc" đã được xây dựng bấy lâu.

Mặc dù có nhiều resort cao cấp, hệ thống đường giao thông kết nối, cấp thoát nước và điện tại một số khu vực vẫn chưa đồng bộ, gây ảnh hưởng đến chất lượng trải nghiệm tổng thể, đặc biệt là vào mùa cao điểm hoặc mùa mưa.

Đại diện một tập đoàn nghỉ dưỡng lớn tại Phú Quốc bày tỏ quan ngại: "Chúng tôi đầu tư vào công nghệ xanh (năng lượng mặt trời, xử lý nước nội khu) nhưng nếu chính quyền không có giải pháp tổng thể, đồng bộ cho rác thải và nước thải toàn đảo, sự phát triển của Phú Quốc sẽ mãi mang tính cục bộ và khó đạt được sự bền vững lâu dài".

Côn Đảo: Khai thác "đảo ký ức" bằng tâm linh và bảo tồn sinh thái

Nếu Phú Quốc là biểu tượng của du lịch "khối lượng lớn, giá trị cao", thì Côn Đảo lại đại diện cho mô hình hoàn toàn tương phản: "giá trị cao, khối lượng thấp". Hòn đảo này không chạy theo số lượng mà tập trung vào chiều sâu lịch sử, tâm linh và sự nguyên sơ của hệ sinh thái.

Định vị độc đáo: Du lịch "sống chậm" và có chiều sâu

Côn Đảo được định vị là trung tâm du lịch tâm linh (với di tích lịch sử nhà tù Côn Đảo), du lịch sinh thái biển (Vườn Quốc gia Côn Đảo, hoạt động xem rùa biển đẻ trứng) và nghỉ dưỡng chất lượng cao, giới hạn.

Tổng lượng khách Côn Đảo 6 tháng đầu năm 2025 chỉ đạt khoảng 240.000 lượt, bằng một phần nhỏ so với Phú Quốc. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế lại rất cao: doanh thu du lịch tăng 20% nhờ nhóm khách lưu trú dài ngày, tìm kiếm sự tĩnh lặng và chi tiêu cao cho các hoạt động sinh thái có tính giáo dục như lặn biển hay theo dõi rùa biển.

Các chính sách nghiêm ngặt về phát triển lưu trú (chỉ giới hạn ở mức 4-5 sao với số lượng phòng có kiểm soát) và việc không khuyến khích xây dựng các khu vui chơi giải trí lớn là ưu tiên hàng đầu, nhằm bảo vệ đa dạng sinh học và giữ gìn không gian lịch sử.

Du lịch lịch sử, tâm linh mang lại cho Côn Đảo giá trị độc nhất, thu hút nhóm khách có ý thức trách nhiệm và khả năng chi trả cao. Mô hình này dễ dàng gắn kết với giáo dục về bảo tồn và lịch sử, tạo ra một trải nghiệm sâu sắc, khác biệt.

Tiến sĩ Hà Văn Siêu, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch, từng nhiều lần nhấn mạnh quan điểm chính thống về hướng đi này: "Côn Đảo là mô hình phát triển du lịch 'giá trị cao, khối lượng thấp' mà Việt Nam cần nhân rộng. Cần thiết lập 'sức chứa sinh thái' rõ ràng và áp dụng cơ chế đấu thầu, kiểm soát đầu tư nghiêm ngặt để giữ nguyên tắc bảo tồn. Nếu Phú Quốc là 'công nghiệp du lịch', thì Côn Đảo chính là 'bảo tàng sống".

Thách thức lớn nhất đối với Côn Đảo chính là việc giữ nguyên tắc "số lượng có kiểm soát". Áp lực từ các nhà đầu tư và nhu cầu thị trường ngày càng tăng đòi hỏi chính quyền phải có quyết tâm chính trị mạnh mẽ để duy trì các giới hạn về hạ tầng và số lượng khách, bảo vệ sự nguyên sơ của hòn đảo ký ức này. Ông Nguyễn Văn Thỉnh, người dân địa phương Côn Đảo chia sẻ: "Chúng tôi chấp nhận cuộc sống không quá ồn ào và hiện đại như Phú Quốc, nhưng đổi lại, biển đảo chúng tôi vẫn giữ được sự hoang sơ và không khí lịch sử. Dân địa phương vẫn tham gia bảo vệ rùa biển, việc làm ăn ổn định và chúng tôi muốn giữ Côn Đảo mãi như thế này, không phải là một thành phố du lịch xô bồ".

Việc so sánh hai mô hình Phú Quốc và Côn Đảo cho thấy rõ hai hướng đi tương phản trong phát triển kinh tế biển đảo của Việt Nam. Cả hai đều có tiềm năng, nhưng thách thức của tăng trưởng nóng (Phú Quốc) và quyết tâm bảo tồn tuyệt đối (Côn Đảo) sẽ là những bài học quan trọng để du lịch biển đảo Việt Nam thực sự bước vào kỷ nguyên phát triển bền vững./.