Phát biểu tại AI Impact Summit 2026 diễn ra ở Ấn Độ tuần này, Sam Altman – CEO của OpenAI – nhắc tới khái niệm “AI washing” (tẩy trắng bằng AI). Theo ông, đây là cách một số doanh nghiệp viện dẫn việc tối ưu hóa bằng trí tuệ nhân tạo để biện minh cho các đợt cắt giảm nhân sự, trong khi kế hoạch sa thải thực chất đã được tính toán từ trước vì lý do kinh tế khác.

“Tôi không rõ tỷ lệ cụ thể, nhưng hiện tượng AI washing đang tồn tại. Người ta đổ lỗi cho AI cho những đợt sa thải mà thực ra họ vẫn sẽ thực hiện ngay cả khi không có công nghệ này”, ông – người đứng sau chatbot ChatGPT – nhận định.

Quan điểm của Altman trùng với đánh giá từ Yale Budget Lab. Dựa trên dữ liệu của U.S. Bureau of Labor Statistics, tổ chức này cho biết từ khi ChatGPT ra mắt cuối năm 2022 đến hết 2025, chưa ghi nhận biến động đáng kể về tỷ lệ chuyển đổi nghề nghiệp hoặc thời gian thất nghiệp trung bình.

Một khảo sát của National Bureau of Economic Research đối với lãnh đạo doanh nghiệp cũng cho thấy 80% giám đốc được hỏi cho biết AI chưa tạo ra tác động thực tế đến năng suất hay quy mô nhân sự tại đơn vị của họ. Kết quả này trái ngược với cảnh báo từ một số lãnh đạo công nghệ rằng AI có thể thay thế nhiều công việc văn phòng trong vòng 18 tháng tới.

Trước đó, tháng 1 vừa qua, hãng nghiên cứu Forrester nhận định các doanh nghiệp vốn có nhiều lý do khi cắt giảm nhân sự như không đạt mục tiêu tài chính, tuyển dụng vượt nhu cầu, vấn đề thuế quan hay mất khách hàng lớn. Tuy nhiên, gần đây AI lại trở thành nguyên nhân “thời thượng và an toàn” để giải thích cho các quyết định này.

Theo Forrester, nhiều công ty tuyên bố sa thải nhân viên vì AI nhưng thực tế chưa sở hữu các ứng dụng AI đủ hoàn thiện và sẵn sàng thay thế những vị trí bị cắt giảm. Đây được xem là dấu hiệu của “AI washing”, khi mục tiêu tài chính được gán với câu chuyện chuyển đổi công nghệ.

Dù chỉ ra hiện tượng này, Sam Altman không phủ nhận khả năng AI sẽ tạo ra biến động lớn trên thị trường lao động. Ông cho rằng những xáo trộn thực sự có thể trở nên rõ nét hơn trong vài năm tới. Tuy vậy, ông vẫn giữ quan điểm lạc quan, tin rằng giống như các cuộc cách mạng công nghệ trước đây, xã hội sẽ xuất hiện những loại hình công việc mới.

Năm 2025, lĩnh vực AI toàn cầu thu hút hơn 258 triệu USD vốn đầu tư mạo hiểm. Theo các chuyên gia, áp lực chứng minh hiệu quả từ dòng vốn này đang đặt doanh nghiệp trước lựa chọn: hoặc thực sự cải tiến quy trình bằng AI, hoặc tiếp tục sử dụng công nghệ như một lý do để cắt giảm chi phí nhân sự.