Trong thư gửi khách hàng tuần trước, tập đoàn dầu khí Saudi Aramco của Arab Saudi cho biết chưa thể xác định chính xác cảng xuất khẩu dầu cho các chuyến hàng trong tháng 4. Theo thông báo, dầu có thể được giao từ khu vực Biển Đỏ hoặc Vùng Vịnh, tùy thuộc diễn biến chiến sự tại Trung Đông.

Một khách hàng thường xuyên của Aramco cho biết sau khi nhận thông báo: “Có khi tôi phải gọi cho phía Iran để hỏi khi nào chiến sự kết thúc để còn lấy dầu”, khi cuộc xung đột trong khu vực đã bước sang tuần thứ ba.

Theo các chuyên gia được Reuters dẫn lời, động thái và thông điệp từ Iran củng cố quan điểm rằng dù Mỹ và Israel có thể tuyên bố kết thúc chiến sự bất cứ lúc nào, Tehran mới là bên có khả năng quyết định thời điểm khôi phục ổn định nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Hiện Iran đang đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bằng cách triển khai thiết bị bay không người lái (UAV) và tên lửa nhằm vào tàu thuyền di chuyển qua Eo biển Hormuz. Trước khi xung đột bùng phát, tuyến hàng hải này đảm nhiệm vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí đốt toàn cầu.

Trong hơn hai tuần qua, việc phong tỏa eo biển Hormuz đã gây ra một trong những đợt gián đoạn nguồn cung năng lượng nghiêm trọng nhất từ trước đến nay, theo đánh giá của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Tổng thống Donald Trump nhiều lần tuyên bố Mỹ đang tiến gần đến chiến thắng, song mốc thời gian mà ông đưa ra dao động từ vài ngày đến vài tuần. Tuy nhiên, các lãnh đạo doanh nghiệp năng lượng ở Trung Đông và phương Tây cho rằng những cam kết đảm bảo an toàn của Mỹ hiện chưa đủ để khôi phục hoàn toàn hoạt động sản xuất và vận chuyển dầu khí trong khu vực.

Trước đó, ông Trump cho biết Washington có thể điều tàu chiến hộ tống nhằm khôi phục hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz và kêu gọi các đồng minh triển khai lực lượng bảo vệ tuyến đường này. Tuy nhiên, một quan chức cấp cao trong ngành năng lượng vùng Vịnh nhận định việc hộ tống quân sự cũng khó giúp hoạt động xuất khẩu trở lại bình thường nếu Mỹ và Israel chưa đạt được thỏa thuận với Tehran.

Ngay cả khi chiến sự kết thúc, Iran vẫn có thể tiếp tục gây gián đoạn hoạt động vận tải bằng UAV trong nhiều tháng. Trong các cuộc họp tại Nhà Trắng tuần trước, lãnh đạo các tập đoàn năng lượng lớn gồm ExxonMobil, Chevron và ConocoPhillips đã cảnh báo nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu có thể tiếp tục nghiêm trọng hơn.

Ông Neil Quilliam, chuyên gia tại Chatham House, cho rằng nếu Mỹ và Israel tuyên bố chiến thắng theo các điều kiện không được Iran chấp nhận, Tehran có thể tiếp tục sử dụng thủy lôi và UAV để chứng minh họ chưa bị đánh bại.

Cuối tuần trước, một thiết bị bay không người lái đã tấn công cảng dầu Fujairah của UAE chỉ vài giờ sau khi Mỹ tấn công các mục tiêu quân sự trên đảo Kharg – nơi đặt cảng xuất khẩu dầu chính của Iran.

Theo bà Helima Croft, nhà phân tích tại RBC Capital, Tehran đang gửi đi thông điệp rằng không khu vực nào an toàn trong cuộc xung đột hiện nay và Washington không thể kiểm soát hoàn toàn mức độ leo thang. Bà cũng cảnh báo nguy cơ các lực lượng đồng minh của Iran tại Yemen và Iraq tham gia sâu hơn vào cuộc xung đột.

Một ví dụ là lực lượng Houthi tại Yemen có thể tấn công cảng Yanbu ở Biển Đỏ của Arab Saudi – tuyến xuất khẩu dầu thay thế quan trọng của nước này.

Khủng hoảng hiện nay cũng khiến niềm tin vào chuỗi cung ứng năng lượng khu vực suy giảm nghiêm trọng. Theo một cố vấn năng lượng của chính phủ Iraq, chi phí bảo hiểm vận tải đã tăng mạnh và việc khôi phục hoàn toàn hệ thống năng lượng có thể mất nhiều tháng.

Các cuộc tấn công trong khu vực đã buộc nhiều nhà máy lọc dầu tại Arab Saudi, UAE, Bahrain và Israel phải tạm dừng hoạt động, khiến giá dầu và khí đốt tăng khoảng 60% chỉ trong hơn hai tuần.

Theo các nhà phân tích, trong đó có Morgan Stanley, ngay cả khi xung đột sớm kết thúc, thị trường năng lượng toàn cầu vẫn có thể bị gián đoạn trong nhiều tuần. Công ty tư vấn Rapidan Energy cho rằng các doanh nghiệp dầu khí có thể chậm quay lại khu vực Vùng Vịnh, khiến việc khôi phục sản xuất tại các mỏ bị trì hoãn.

Việc phong tỏa tuyến vận tải cũng buộc nhiều quốc gia giảm sản lượng khai thác. Saudi Aramco đã tạm dừng khai thác tại hai mỏ ngoài khơi lớn là Safaniya và Zuluf, khiến sản lượng dầu của Arab Saudi giảm khoảng 20%.

Tại Iraq – nhà sản xuất dầu lớn thứ hai của OPEC – sản lượng đã giảm khoảng 70%. Trong khi đó, UAE cũng cắt giảm một nửa sản lượng khai thác so với trước xung đột.

Theo các nhà phân tích, tổng mức cắt giảm sản lượng dầu tại Trung Đông hiện vào khoảng 7–10 triệu thùng mỗi ngày, tương đương 7–10% nhu cầu toàn cầu.

Bên cạnh đó, Qatar đã tạm dừng hoàn toàn hoạt động sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), khiến khoảng 20% nguồn cung LNG toàn cầu bị gián đoạn. Nước này cũng thông báo khách hàng có thể không nhận được hàng cho đến tháng 5 vì lý do an toàn.