Chương trình tiêm kích hạm thế hệ tiếp theo F/A-XX của Hải quân Mỹ bất ngờ được “giải cứu” sau khi Quốc hội đưa khoản đầu tư lớn vào dự thảo luật chi tiêu quốc phòng mới.

Dự luật này không chỉ đảo ngược kế hoạch đóng băng trước đó mà còn phân bổ thêm gần 900 triệu USD cho F/A-XX, đồng thời thúc đẩy quá trình lựa chọn nhà thầu chính thức cho dự án đang bị đình trệ.

Quyết định được đưa ra sau các cuộc đàm phán giữa Ủy ban Phân bổ Ngân sách Hạ viện và Thượng viện Mỹ về dự thảo Đạo luật Phân bổ Ngân sách Quốc phòng năm tài chính 2026. Báo cáo kèm theo dự luật nhấn mạnh yêu cầu phải chọn ra đơn vị chiến thắng trong cuộc cạnh tranh F/A-XX.

Trước đó, dù Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA) năm 2026 từng đề cập đến việc cấp kinh phí đầy đủ cho các chương trình tiêm kích thế hệ 6, trên thực tế Lầu Năm Góc chỉ được duyệt 74 triệu USD cho F/A-XX, thấp hơn nhiều so với nhu cầu.

Lầu Năm Góc từng tiết lộ ý định hoãn vô thời hạn chương trình F/A-XX khi công bố đề xuất ngân sách vào giữa năm ngoái. Nguyên nhân chính là lo ngại cạnh tranh nguồn lực với chương trình tiêm kích thế hệ 6 F-47 của Không quân Mỹ.

Boeing hiện là nhà thầu chính của F-47 và đang cạnh tranh với Northrop Grumman trong dự án F/A-XX, sau khi có thông tin Lockheed Martin bị loại khỏi cuộc đua.

F/A-XX được định hướng trở thành tiêm kích tàng hình thế hệ mới hoạt động trên tàu sân bay, thay thế F/A-18E/F Super Hornet và E/A-18 Growler. Máy bay được kỳ vọng có tầm bay xa hơn, khả năng sống sót cao hơn và đảm nhiệm thêm các nhiệm vụ tình báo, giám sát, trinh sát (ISR) cũng như quản lý không gian tác chiến.

Ngoài vai trò tấn công, F/A-XX còn được xem là “trung tâm chỉ huy trên không”, có khả năng điều khiển các máy bay không người lái, bao gồm dòng máy bay chiến đấu tự hành (CCA) trong tương lai.

Theo Báo cáo Tuyên bố Giải thích Chung đi kèm dự luật, Quốc hội bổ sung 897,26 triệu USD so với yêu cầu ngân sách ban đầu của Tổng thống cho năm tài chính 2026 nhằm tiếp tục phát triển F/A-XX.

Văn bản yêu cầu Bộ trưởng Quốc phòng phân bổ số tiền này, cùng các khoản đã được cấp trước đó, để trao hợp đồng phát triển cho một nhà thầu duy nhất theo chiến lược mua sắm nhằm đạt Khả năng Vận hành Ban đầu (IOC) sớm hơn dự kiến.

Bộ trưởng Hải quân Mỹ cũng được yêu cầu trong vòng 45 ngày sau khi luật có hiệu lực phải trình báo cáo chi tiết về chiến lược mua sắm, lộ trình phát triển – triển khai, các rào cản từng làm chậm chương trình và kế hoạch chi tiêu phần kinh phí bổ sung.

Dự luật đồng thời cấm sử dụng ngân sách của F/A-XX cho mục đích tạm dừng, hủy bỏ hoặc chấm dứt chương trình.

Các nhà lập pháp Mỹ trước đó đã công khai chỉ trích việc cắt giảm đầu tư vào tiêm kích hạm, đặc biệt trong bối cảnh các nhóm tác chiến tàu sân bay hoạt động với cường độ cao và Trung Quốc đang tăng tốc phát triển máy bay chiến đấu tiên tiến.

Trong khi Lầu Năm Góc cân nhắc tạm dừng F/A-XX, Hải quân Mỹ vẫn liên tục bày tỏ sự ủng hộ đối với việc tiếp tục chương trình. Nhiều lãnh đạo quân sự nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết phải duy trì ưu thế trên không từ tàu sân bay, nhất là tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Các tập đoàn Boeing và Northrop Grumman cũng công khai tuyên bố sẵn sàng triển khai dự án nếu được lựa chọn, đồng thời bác bỏ quan điểm cho rằng ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ không đủ năng lực hỗ trợ đồng thời cả F/A-XX và F-47.

Dù dự luật chi tiêu vẫn cần được thông qua hoàn toàn và ký ban hành, động thái mới cho thấy Quốc hội Mỹ đang nghiêng mạnh về phương án duy trì và đẩy nhanh chương trình F/A-XX, thay vì để dự án tiêm kích hạm thế hệ 6 này rơi vào tình trạng “đóng băng” kéo dài.