Khi nhắc đến trí tuệ nhân tạo (AI), nhiều người thường hình dung về những cỗ máy thông minh có khả năng trò chuyện, sáng tạo nội dung hay xử lý dữ liệu với tốc độ vượt xa con người. Tuy nhiên, phía sau sự “thông minh” ấy là một hệ sinh thái lao động khổng lồ, nơi hàng nghìn con người đang âm thầm thực hiện các công việc nhỏ, lặp đi lặp lại để huấn luyện AI mỗi ngày.
Một bài viết trên tạp chí công nghệ Wired của một biên kịch Hollywood từng tham gia huấn luyện AI đã hé lộ mặt khuất ít được nhắc đến của ngành công nghiệp này. Theo tác giả, điều khiến cô mệt mỏi nhất không nằm ở công nghệ, mà ở chính nhịp sống mà hệ thống lao động AI tạo ra.
Để duy trì công việc, người lao động phải luôn trong trạng thái “trực chiến”: liên tục kiểm tra ứng dụng công việc, phản hồi gần như tức thì và sẵn sàng online bất kể ngày đêm. Có những dự án yêu cầu người tham gia xem hàng nghìn video, ghi chú chi tiết từng chuyển động, âm thanh và đánh dấu thời gian chính xác đến từng giây.
Khối lượng công việc kéo dài nhiều tuần khiến nhiều người gần như không còn đời sống cá nhân. Không ít lao động phải cắt giảm các mối quan hệ xã hội, dành hàng giờ liên tục trước màn hình để cố giữ dự án và nguồn thu nhập tạm thời.
“Tôi nghĩ mình đã đánh bại hệ thống. Nhưng thực ra, hệ thống mới là thứ đánh bại tôi”, tác giả chia sẻ trong bài viết.
Điều đáng chú ý là phần lớn những người tham gia huấn luyện AI không phải lao động phổ thông. Nhiều người từng là biên kịch, giáo viên, nhà báo, chuyên gia ngôn ngữ hoặc làm việc trong các lĩnh vực sáng tạo. Họ tìm đến các công việc thời vụ AI như một giải pháp mưu sinh trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng bất ổn.
Sau các đợt cắt giảm nhân sự trong ngành giải trí, truyền thông và báo chí, không ít lao động tri thức buộc phải chuyển sang các công việc gắn nhãn dữ liệu, đánh giá phản hồi chatbot, chỉnh sửa nội dung AI tạo ra hoặc chấm điểm chất lượng câu trả lời của hệ thống.
Tuy nhiên, khác với hình dung về một ngành công nghệ hiện đại, nhiều công việc trong hệ sinh thái AI lại mang tính dây chuyền và lặp lại cao. Hiệu suất làm việc liên tục bị đo đếm thông qua tốc độ và điểm đánh giá. Chỉ một lỗi nhỏ trong định dạng, sắc thái ngôn ngữ hay thao tác kỹ thuật cũng có thể khiến người lao động bị hạ điểm hoặc mất dự án.
Không ít người cho biết cảm giác kiệt sức lớn nhất đến từ sự bất ổn thường trực, khi họ luôn phải sống trong trạng thái chờ việc, lo bị thay thế hoặc bị thuật toán đánh giá thấp.
Nghịch lý nằm ở chỗ, dù AI được xem là biểu tượng của công nghệ tương lai, mô hình lao động phía sau nó lại khiến nhiều người liên tưởng đến các dây chuyền sản xuất cũ. Người lao động phải online liên tục, chờ việc không lương, làm việc theo lịch thất thường và hầu như không có sự bảo đảm dài hạn.
Một số vụ kiện tại Mỹ hiện cũng đặt nghi vấn về việc nhiều công ty AI phân loại người lao động thành “đối tác độc lập” nhằm tránh các nghĩa vụ liên quan đến lao động chính thức.
Theo bài viết, thu nhập trong lĩnh vực này cũng đang giảm nhanh theo thời gian. Có những dự án từng trả mức thù lao rất cao cho chuyên gia, nhưng sau đó giảm mạnh chỉ còn bằng một phần nhỏ. Với các công việc phổ thông, mức thu nhập thậm chí thấp hơn lương tối thiểu tại một số bang của Mỹ.
Các chuyên gia cho rằng câu chuyện lao động AI không còn đơn thuần là vấn đề công nghệ, mà phản ánh sự thay đổi sâu sắc của thị trường việc làm trong nền kinh tế số. Khi tốc độ, dữ liệu và thuật toán ngày càng chi phối cách làm việc, con người cũng dần bị cuốn vào guồng vận hành giống máy móc hơn bao giờ hết.
Trong nhiều năm, công nghệ từng được kỳ vọng sẽ giúp con người thoát khỏi các công việc nhàm chán. Nhưng ở thời điểm hiện tại, AI lại đang tạo ra một lớp lao động mới – những người âm thầm làm các nhiệm vụ nhỏ, nhanh và dễ bị thay thế để nuôi chính hệ thống công nghệ có thể thay thế họ trong tương lai.
Bình luận
0