Một tàu chở dầu trị giá khoảng 100 triệu USD đang neo đậu ngoài khơi vùng Vịnh, chờ đợi cơ hội được lưu thông qua eo biển Hormuz. Trước khi xung đột xảy ra, phí bảo hiểm rủi ro cho mỗi chuyến đi chỉ khoảng 250.000 USD, nhưng hiện đã tăng lên tới 5 triệu USD.
Sự gia tăng đột biến này đang khiến tuyến vận tải năng lượng quan trọng của thế giới gần như bị "đóng băng" suốt gần 9 tuần qua. Câu hỏi lớn đặt ra với giới kinh doanh toàn cầu là khi nào tuyến đường này mới đủ an toàn để dòng hàng hóa và dòng vốn có thể quay trở lại.
Eo biển Hormuz – nơi trung chuyển khoảng 20% sản lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu – đã trở thành "nút thắt cổ chai" kể từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran leo thang.
Trong lĩnh vực vận tải biển, yếu tố an toàn không chỉ được xác định bằng tình hình quân sự mà còn phụ thuộc vào khả năng được bảo hiểm. Từ tháng 3, nhiều hãng bảo hiểm hàng hải quốc tế đã ngừng cung cấp bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho tàu đi qua khu vực này do nguy cơ từ thủy lôi và việc phong tỏa tuyến đường.
Theo ước tính của Lầu Năm Góc, hoạt động rà phá thủy lôi có thể kéo dài tới 6 tháng. Tuy nhiên, các chuyên gia thuộc BIMCO cho rằng việc đảm bảo tuyến đường hoàn toàn an toàn là rất khó khả thi.
Chính sự bất định này đã đẩy phí bảo hiểm tăng mạnh, từ mức dưới 0,25% giá trị tàu trước xung đột lên 1–5%, thậm chí cao hơn. Ông Oscar Seikaly nhận định: thị trường có thể định giá rủi ro, nhưng rất khó định giá sự bất định, khiến các hãng bảo hiểm thận trọng hoặc từ chối cung cấp dịch vụ.
Hệ quả là một cú sốc nguồn cung nghiêm trọng. Cơ quan Năng lượng Quốc tế đánh giá đây có thể là cú sốc nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử, vượt cả khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970.
Dữ liệu từ UNCTAD cho thấy lưu lượng tàu qua eo biển giảm tới 95%, từ khoảng 130 chuyến/ngày trong tháng 2 xuống còn 6 chuyến/ngày vào tháng 3. Hiện có hơn 2.000 tàu thương mại phải neo đậu chờ đợi tại khu vực vùng Vịnh, trong khi các tuyến thay thế không đủ năng lực đáp ứng.
Sự gián đoạn này không chỉ ảnh hưởng đến dòng chảy năng lượng mà còn lan rộng sang chuỗi cung ứng toàn cầu, tác động đến vận tải hàng không, cảng biển và hoạt động sản xuất.
Bên cạnh thiệt hại kinh tế là khủng hoảng nhân đạo. Khoảng 20.000 thuyền viên đang mắc kẹt trên các tàu tại khu vực, ít nhất 10 người đã thiệt mạng kể từ khi xung đột nổ ra. Thuyền trưởng Arunkumar Rajendran cho biết các thủy thủ đang phải chịu ảnh hưởng nặng nề nhất dù là lực lượng duy trì thương mại toàn cầu.
Tổng Thư ký Tổ chức Hàng hải Quốc tế Arsenio Dominguez cảnh báo hiện không có tuyến hàng hải nào trong khu vực được coi là an toàn.
Các chuyên gia tài chính cho rằng để dòng vốn quay trở lại, chỉ một lệnh ngừng bắn là chưa đủ. Thị trường cần những đảm bảo rõ ràng về tự do hàng hải, an ninh từ lực lượng hải quân và quy trình cấp phép minh bạch. Những sự cố như vụ tàu Sanmar Herald bị tấn công dù đã được cấp phép càng làm suy giảm niềm tin.
Ông Munro Anderson nhấn mạnh, để phí bảo hiểm giảm, cần chấm dứt các vụ bắt giữ tàu, minh bạch quy tắc hoạt động và đảm bảo hiệu quả rà phá thủy lôi, đồng thời duy trì một khoảng thời gian đủ dài để chứng minh việc lưu thông an toàn.
Tại Liên Hợp Quốc, Tổng Thư ký Antonio Guterres đã gọi tình hình hiện nay là phép thử đối với trật tự quốc tế, đồng thời kêu gọi các bên sớm mở lại eo biển, bảo đảm lưu thông tự do để "nền kinh tế toàn cầu có thể thở trở lại".
Bình luận
0