Phát huy giá trị văn hoá truyền thống : Nhìn từ chiều sâu lịch sử và ý nghĩa của Tết Đoan Ngọ

Tết Đoan Ngọ và bài học lịch sử về tinh thần yêu nước kiên trung

Trong tâm thức của người Việt Nam, Tết Đoan Ngọ thường gắn liền với phong tục dân dã là "giết sâu bọ" thông qua việc chuẩn bị mâm cúng giản dị mang đậm hương vị quê hương như mận, vải, bánh tro hay chén cơm rượu nếp. 

Tết Đoan Ngọ được hình thành từ nhân dân lao động. Gắn bó với nghề lúa nước của mình, người dân phải quan sát thời tiết để tận dụng lợi thế tự nhiên, tránh tối đa những tác hại. Nhờ vậy, phong tục Tết Đoan Ngọ được hình thành, đánh dấu cột mốc quan trọng của chu kỳ tuần hoàn thời tiết. 

Đây là một trong những ngày lễ truyền thống có nội hàm văn hóa phong phú. Không riêng gì Việt Nam hay Trung Quốc mà ở Triều Tiên, Hàn Quốc cũng có Tết Đoan Ngọ. Từ đó cho thấy, đây thực chất là một phong tục lễ tết Á Đông và gắn liền với quan niệm về sự tuần hoàn của thời tiết trong năm.  

Tại Trung Quốc, chúng ta sẽ bắt gặp một không gian văn hóa vô cùng độc đáo. Với người Trung Quốc, nguồn gốc sâu xa của Tết Đoan Ngọ bắt nguồn từ câu chuyện về Khuất Nguyên – một nhà thơ yêu nước kiệt xuất thời Chiến Quốc. Thương tiếc vị trung thần kiên trung, nhân dân Trung Quốc đã nỗ lực chèo thuyền tìm kiếm thi thể ông, đồng thời dùng lá gói cơm thả xuống dòng sông nhằm ngăn cá tôm không làm hại đến thân thể người anh hùng. 

Từ điển tích bi tráng ấy, tục đua thuyền rồng và truyền thống ăn bánh ú bá trạng đã chính thức ra đời, được lưu truyền mạnh mẽ qua nhiều thế hệ. Có thể thấy, cốt lõi của một lễ hội truyền thống không chỉ là mâm cao cỗ đầy, mà chính là sự tưởng nhớ, tôn vinh những tấm gương trung nghĩa, biến tinh thần yêu nước trở thành mạch nguồn chảy mãi trong dòng thời gian.

Tết Đoan Ngọ: Sự hòa quyện giữa văn hóa dân gian và kho tàng tri thức phòng bệnh

Văn hóa không phải là những thứ "đóng băng" trong quá khứ mà luôn vận động, gắn liền chặt chẽ với thực tiễn đời sống sinh hoạt của quần chúng nhân dân. Tại Thượng Hải cũng như nhiều khu vực khác, những chiếc bánh ú bá trạng truyền thống ngày nay đã được người dân điều chỉnh khéo léo để phù hợp hơn với nhu cầu thực tiễn, đặc biệt là với thể trạng của người cao tuổi.

 Bằng việc giảm lượng gạo nếp để dạ dày dễ tiêu hóa hơn, giữ lại kết cấu mềm dẻo và phát triển đa dạng các loại nhân như nhân đậu ngọt, đậu đỏ... món ăn truyền thống không chỉ giữ được sự thơm ngon mà còn thể hiện sự quan tâm, chăm sóc tinh tế giữa các thế hệ trong gia đình.

Đặc biệt, bên cạnh văn hóa ẩm thực, Tết Đoan Ngọ còn được xem là một "kho tàng tri thức phòng bệnh" vô cùng quý giá mà người xưa để lại trong giai đoạn thời tiết chuyển mùa nóng ẩm. 

Những phong tục giản dị, gần gũi như tục treo lá ngải cứu trước cửa nhà, hay đeo những chiếc túi thơm chứa các loại thảo dược cho trẻ nhỏ vẫn luôn được người dân nâng niu, gìn giữ. Những thói quen văn hóa dân gian này hoàn toàn không mang tính mê tín dị đoan, mà phản ánh tư duy khoa học, khả năng quan sát sự vận động của thiên nhiên và ý thức chủ động bảo vệ sức khỏe cộng đồng của cổ nhân. 

Việc doanh số bán túi thơm thảo dược tăng mạnh mẽ, đặc biệt là sự kỳ vọng tăng trưởng gấp đôi vào dịp lễ hội cận kề, đã minh chứng cho sức sống mãnh liệt của những giá trị truyền thống khi chúng thực sự mang lại lợi ích thiết thực cho đời sống nhân dân.

Bảo tồn di sản văn hóa - Tết Đoan Ngọ : Động lực củng cố sức mạnh khối đại đoàn kết

Bên cạnh chiều sâu về tâm linh và bảo vệ sức khỏe, sức nóng của Tết Đoan Ngọ còn bùng nổ qua các hoạt động mang tính tập thể, tiêu biểu nhất là lễ hội đua thuyền rồng diễn ra sôi nổi trên khắp các đường đua xanh của đất nước tỷ dân. 

Những nhịp chèo hối hả, đồng điệu, sự bứt tốc vươn người giật cờ của các vận động viên không chỉ là một thử thách cam go về sức bền thể chất mà sâu xa hơn, đó là bài ca tôn vinh tinh thần đồng đội sâu sắc, sự đồng tâm hiệp lực và ý chí vươn lên của cả một tập thể. Đây chính là biểu hiện sinh động của sức mạnh đoàn kết – yếu tố then chốt để xây dựng và bảo vệ đất nước trong mọi thời kỳ lịch sử.

Với những giá trị nhân văn to lớn, kết tinh từ lòng yêu nước, ý thức tự lực tự cường và tinh thần thượng võ, Tết Đoan Ngọ đã vượt qua giới hạn của một ngày lễ dân gian để trở thành biểu tượng văn hóa mang tính toàn cầu. 

Việc tổ chức UNESCO chính thức công nhận Tết Đoan Ngọ là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2009 đánh dấu đây là lễ hội truyền thống đầu tiên của Trung Quốc đạt được danh hiệu này. 

Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể không đơn thuần là trách nhiệm gìn giữ tàn dư của quá khứ, mà chính là phương thức hữu hiệu để giáo dục tinh thần yêu nước, củng cố sức mạnh đại đoàn kết và trao truyền những giá trị cốt lõi cho mai sau. 

Bất kỳ quốc gia nào muốn hội nhập và phát triển bền vững, đều phải biết cắm sâu rễ vào nền tảng di sản văn hóa dân tộc, biến văn hóa thành sức mạnh nội sinh to lớn trên con đường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html