Phát huy giá trị di sản văn hóa Chăm: Động lực cho sự phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới

Đặt cộng đồng làm chủ thể trong công tác bảo tồn di sản

Di sản văn hóa không chỉ tồn tại trong các bảo tàng hay các công trình kiến trúc, mà sống động nhất chính là trong đời sống của cộng đồng dân cư. Đối với văn hóa Chăm, mỗi nghệ nhân, mỗi gia đình chính là "bảo tàng sống" lưu giữ những giá trị phi vật thể quý giá. Các chuyên gia đã thống nhất quan điểm rằng, công tác bảo tồn chỉ thực sự bền vững khi người dân, những chủ sở hữu của di sản được đặt vào vị trí trung tâm.

Việc bảo tồn không thể tách rời sinh kế của người dân. Khi di sản trở thành một phần trong đời sống kinh tế, tạo ra thu nhập và cải thiện đời sống gia đình, người dân sẽ tự giác và có trách nhiệm hơn trong việc giữ gìn bản sắc. Ngược lại, nếu quá trình phát triển kinh tế làm mai một di sản, đó là sự thất bại trong chiến lược bảo tồn. Do đó, cần có các chính sách hỗ trợ để người dân Chăm có thể làm giàu từ chính vốn văn hóa truyền thống của mình, từ đó tạo nên sự gắn kết tự nguyện giữa cộng đồng với sự nghiệp giữ gìn bản sắc dân tộc.

Phát triển du lịch bền vững gắn liền với tính nguyên bản di sản

Du lịch được xác định là hướng đi tất yếu để quảng bá và phát huy giá trị văn hóa Chăm. Mô hình du lịch cộng đồng, phát triển các homestay tại vùng đồng bào Chăm đang mở ra cơ hội lớn để du khách trải nghiệm sâu sắc các sản phẩm văn hóa đặc trưng. Tuy nhiên, bài toán đặt ra ở đây là làm thế nào để khai thác du lịch mà không làm "biến dạng" di sản.

Thực tế cho thấy, áp lực thương mại hóa đang làm dấy lên nguy cơ mất đi tính nguyên bản của nhiều lễ hội và nghi lễ truyền thống. Vì vậy, các cơ quan chức năng cần định hướng phát triển du lịch theo hướng quản lý chặt chẽ, tránh chạy theo lợi nhuận mà xa rời ý nghĩa nhân văn, tâm linh nguyên thủy. Sản phẩm du lịch phải là sự phản ánh trung thực, tôn trọng văn hóa bản địa, đảm bảo rằng mỗi bước chân của du khách đều góp phần lan tỏa lòng tự hào về văn hóa Chăm thay vì sự thương mại hóa thái quá.

Chuyển đổi số: Giải pháp đột phá trong bảo tồn di sản văn hóa

Trong kỷ nguyên mới, chuyển đổi số không chỉ là xu thế mà là yêu cầu bắt buộc để di sản văn hóa tiếp cận đông đảo công chúng. Việc ứng dụng công nghệ số, xây dựng hệ thống dữ liệu số về văn hóa Chăm sẽ giúp lưu giữ những tư liệu quý từ vật thể đến phi vật thể, đặc biệt là thông tin từ các nghệ nhân cao tuổi, những "kho tàng" tri thức đang có nguy cơ bị mai một theo thời gian.

Số hóa di sản sẽ tạo ra "cánh cửa" rộng mở để văn hóa Chăm vươn xa, không chỉ trong nước mà còn trên trường quốc tế. Việc kết nối dữ liệu chính xác và khoa học sẽ giúp công tác nghiên cứu, quảng bá đạt hiệu quả cao hơn, đồng thời tạo ra nền tảng vững chắc để giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống dân tộc. Bảo tồn trong kỷ nguyên số chính là cách để chúng ta nối dài hơi thở của quá khứ vào tương lai, biến những giá trị văn hóa truyền thống trở thành nguồn lực nội sinh mạnh mẽ cho sự phát triển bền vững của đất nước, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html