“Thật sốc khi Anh, đồng minh NATO ‘xuất sắc’ của chúng ta, đang lên kế hoạch trao trả đảo Diego Garcia, nơi đặt một căn cứ quân sự quan trọng của Mỹ, cho Mauritius. Họ làm vậy chẳng vì lý do gì”, Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng trên Truth Social ngày 19/1.

Diego Garcia là thực thể thuộc Quần đảo Chagos ở Ấn Độ Dương. Hòn đảo này có diện tích khoảng 30 km² và là nơi đặt căn cứ không quân chiến lược của Mỹ và Anh trong khu vực.

Theo ông Trump, không nghi ngờ gì việc “Trung Quốc và Nga đã chú ý đến hành động này” của Anh. “Việc Anh nhượng lại vùng đất cực kỳ quan trọng này là hành động vô cùng ngu ngốc và đó lại là một ví dụ nữa trong danh sách rất dài các lý do về an ninh quốc gia cho thấy vì sao Mỹ phải kiểm soát Greenland”, ông Trump nhấn mạnh.

Bài đăng đánh dấu sự thay đổi lớn trong lập trường của Tổng thống Mỹ, người trước đó từng bày tỏ ủng hộ việc Anh trao trả Quần đảo Chagos cho Mauritius.

Quần đảo Chagos nằm trong Lãnh thổ Ấn Độ Dương thuộc Anh, gồm khoảng 60 hòn đảo, cách Ấn Độ hơn 2.400 km về phía nam. Anh vẫn duy trì quyền kiểm soát khu vực này sau khi Mauritius giành độc lập vào những năm 1960.

Năm 2019, Tòa Công lý Quốc tế khuyến nghị Anh nên trao trả quần đảo cho Mauritius sau nhiều thập kỷ tranh chấp pháp lý. Đến tháng 5/2025, Anh và Mauritius đạt thỏa thuận chuyển giao chủ quyền Quần đảo Chagos, trong đó Anh vẫn tiếp tục kiểm soát căn cứ không quân tại Diego Garcia theo hợp đồng thuê dài hạn.

Ban đầu, ông Trump tỏ ra hoài nghi về kế hoạch trao trả quần đảo. Tuy nhiên, sau cuộc gặp với Thủ tướng Anh Keir Starmer tại Nhà Trắng hồi tháng 2/2025, ông đã bật đèn xanh cho thỏa thuận. Khi đó, Tổng thống Mỹ nói: “Tôi cảm thấy thỏa thuận đó sẽ phát huy hiệu quả rất tốt. Mỹ sẽ ủng hộ Anh trong vấn đề này”.

Nhà Trắng và Bộ Ngoại giao Mỹ cũng từng ra tuyên bố hoan nghênh thỏa thuận “lịch sử” giữa Anh và Mauritius, đồng thời ca ngợi những nỗ lực nhằm bảo đảm hoạt động lâu dài của căn cứ quân sự chung trên đảo Diego Garcia.

Trả lời báo chí về phát biểu mới nhất của ông Trump, Darren Jones, trợ lý của Thủ tướng Anh Keir Starmer, cho biết: “Chúng tôi đã hoàn tất thỏa thuận với chính phủ Mauritius, hoàn tất quy trình lập pháp, thống nhất các điều khoản của hiệp ước và văn bản này đã được ký kết”.

Thủ tướng Starmer thời gian qua xây dựng được mối quan hệ khá bền chặt với ông Trump, trở thành lãnh đạo đầu tiên đạt được thỏa thuận giảm một số mức thuế quan với Mỹ. Tuy nhiên, mối quan hệ này đang có dấu hiệu lung lay do bất đồng liên quan đến cách tiếp cận của ông Trump đối với Greenland.

Tổng thống Mỹ nhiều lần cho rằng sự hiện diện ngày càng tăng của Trung Quốc và Nga khiến Greenland trở nên đặc biệt quan trọng đối với lợi ích an ninh của Mỹ, đồng thời đe dọa sẽ giành quyền kiểm soát hòn đảo này “bằng cách này hay cách khác”, bất chấp sự phản đối từ nhiều nước châu Âu.