Từ một loại trái cây chủ yếu tiêu thụ nội địa với giá cả bấp bênh, sầu riêng đã có bước phát triển ngoạn mục, trở thành một trong những mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực của cả nước.

Theo thời gian, diện tích trồng sầu riêng không ngừng gia tăng. Nếu trước đây chỉ tập trung ở quy mô nhỏ lẻ thì đến nay, diện tích sầu riêng trên cả nước đã tăng gần gấp sáu lần, đạt khoảng 180.000 ha, với sản lượng quả tươi vượt hơn 1,5 triệu tấn mỗi năm. Riêng khu vực Tây Nguyên hiện là vùng trồng sầu riêng lớn nhất cả nước, với diện tích lên đến 75.000 ha. Điều này cho thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ trong cơ cấu cây trồng và định hướng phát triển kinh tế nông nghiệp tại nhiều địa phương.

Đáng chú ý, sầu riêng đã lần đầu tiên thiết lập kỷ lục mới về kim ngạch xuất khẩu, chiếm xấp xỉ 50% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam. Thành quả này không đến một cách ngẫu nhiên mà là kết quả của quá trình chuyển mình toàn diện, từ người nông dân đến các bộ, ngành Trung ương và chính quyền địa phương. Từ việc nâng cao chất lượng cây giống, cải tiến kỹ thuật chăm sóc, thu hoạch đến đầu tư vào khâu bảo quản, chế biến và xây dựng thương hiệu, tất cả đã tạo nên bước nhảy vọt cả về chất và lượng, đáp ứng những tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe.

Ngược dòng thời gian về những năm đầu khi sầu riêng được đưa về trồng trên đất rẫy, người dân còn ít đầu tư chăm sóc. Nhờ lợi thế đất đỏ bazan màu mỡ, cây vẫn sinh trưởng khá tốt, song sản phẩm thu hoạch chủ yếu chỉ tiêu thụ trong phạm vi nông hộ hoặc địa phương. Khi nhu cầu thị trường tăng lên, trái sầu riêng bắt đầu được đưa đi giao thương xa hơn, diện tích trồng cũng dần được mở rộng. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu xuất khẩu chính ngạch, việc thay đổi nhận thức và phương thức sản xuất là điều bắt buộc.

Sự thay đổi ấy thể hiện rõ ở việc áp dụng quy trình canh tác an toàn, sử dụng phân bón hữu cơ, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật hóa học nhằm tạo ra những trái sầu riêng sạch, chất lượng cao. Nông dân, chính quyền địa phương, cơ quan chức năng và doanh nghiệp xuất khẩu đã phối hợp chặt chẽ hơn trong việc kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Việc áp dụng công nghệ cao kết hợp canh tác hữu cơ đang giúp nhiều vườn sầu riêng duy trì năng suất ổn định, bảo đảm an toàn thực phẩm và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Mô hình này phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp bền vững, ưu tiên tăng trưởng xanh, gìn giữ đất đai, nguồn nước và đa dạng sinh học cho các thế hệ mai sau. Từ một loại cây trồng mang tính tự phát, sầu riêng Việt Nam đã vươn mình mạnh mẽ, khẳng định vị thế trên bản đồ nông sản thế giới.