Người trẻ Phú Vinh tìm hướng cho thương hiệu mây tre đan trăm tuổi

Các sản phẩm mây tre đan được hoàn thiện tại làng nghề Phú Vinh. (Ảnh: Bảo Châu)

Lịch sử của làng nghề mây tre đan Phú Vinh gắn liền với một địa danh cổ: bãi Cò Đậu. Nơi đây vốn là vùng đất lành, từng chứng kiến những đàn cò hoang dã tìm về trú ngụ và sinh sản đông đúc. Tận dụng nguồn lông cò rụng trắng bãi, người dân bản địa đã khéo léo nhặt về để bện thành nón, thành mũ. Bước chuyển mình từ những vật phẩm tự cấp tự túc sang các sản phẩm đan lát tinh vi là một hành trình sáng tạo không ngừng nghỉ. Bằng việc mở rộng nguồn nguyên liệu và nâng tầm kỹ nghệ chế tác, người Phú Vinh đã biến những sợi nan mộc mạc thành tác phẩm nghệ thuật, khẳng định vị thế một làng nghề truyền thống danh tiếng của Thủ đô.

Đi qua hơn bốn thế kỷ, lật giở từng trang lịch sử của Phú Vinh mới thấy hết sức sống mãnh liệt của một vùng đất. Làng nghề ấy không chỉ là nơi lưu giữ những tinh hoa thủ công truyền thống, mà còn là chứng nhân trước những đợt suy thoái kinh tế bủa vây, thế nhưng người Phú Vinh chưa bao giờ buông nan, thả sợi. Bằng một sợi dây liên kết vô hình nhưng bền bỉ với tổ nghề, họ kiên cường bám trụ, chắt chiu từng cơ hội để gìn giữ và thổi bùng lên ngọn lửa di sản của một làng quê lâu đời.

Sức sống bền bỉ ấy của làng nghề không chỉ đo đếm bằng thời gian, mà được minh chứng sinh động qua những con số biết nói. Theo thống kê từ Ủy ban Nhân dân xã Phú Nghĩa, mạch ngầm truyền thống hiện đang nuôi sống khoảng 11.347 nhân khẩu, với gần 90% số hộ dân trong toàn xã cùng chung tay giữ lửa nghề. Sự chuyển mình từ những sợi nan mộc mạc đã mang lại quả ngọt khi thu nhập bình quân đầu người tại đây đạt khoảng 70 triệu đồng/năm. 

Không còn bó hẹp sau lũy tre làng, những đôi bàn tay tài hoa của người nghệ nhân Phú Vinh đã kiến tạo nên hơn 500 chủng loại sản phẩm độc đáo, tự tin vượt đại dương để hiện diện tại hơn 50 quốc gia và vùng lãnh thổ. Những con số ấy là lời khẳng định đanh thép cho vị thế của Phú Vinh – một trong những trung tâm thủ công mỹ nghệ tiêu biểu, viết tiếp niềm tự hào của mảnh đất trăm nghề Hà Nội và cả nước trên bản đồ thế giới.

Cột mốc năm 2002 khi Phú Vinh chính thức được phong tặng danh hiệu Làng nghề truyền thống không chỉ là một sự ghi nhận, mà còn là bệ phóng cho một hành trình vươn mình. Đến nay, mây tre đan vẫn là nghề chủ lực của địa phương, với hàng trăm mẫu mã sản phẩm được xuất khẩu tới nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ. Sự phát triển của làng nghề đã góp phần nâng cao đời sống người dân, đưa tên tuổi Phú Vinh trở thành một trong những thương hiệu tiêu biểu của ngành thủ công mỹ nghệ Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Đối với nghệ nhân Trần Minh Hoài Ngân, tình yêu với từng sợi mây, nan tre quê hương đã được nuôi dưỡng ngay từ thuở lọt lòng qua lời ru ngọt ngào của mẹ: "Phú Vinh có giếng Bồ Đề/ Có chùa Cổ Ngỗng, có nghề mây đan". Câu ca dao giản dị ấy chính là bệ phóng tinh thần bền bỉ, đồng hành cùng ông suốt hành trình hơn 50 năm giữ lửa nghề truyền thống.

Đằng sau mỗi sản phẩm mây tre đan hoàn mỹ là cả một hành trình lao động nghệ thuật nghiêm túc và bền bỉ. Người thợ phải dốc hết tâm sức qua hàng loạt công đoạn thủ công phức tạp: từ chọn lọc nguyên liệu, tỉ mẩn chẻ mây, cắt nan, phơi phóng cho đến xử lý kỹ thuật và đan dệt. Dù vậy, đỉnh cao của thử thách lại đổ dồn vào những nét cọ cuối cùng – khâu hoàn thiện sản phẩm. Ở giai đoạn quyết định này, khả năng cảm thụ cái đẹp và sự chỉn chu của người nghệ nhân được đặt lên hàng đầu, khi từng mối đan, góc cạnh nhỏ nhất đều cần được căn chỉnh chuẩn xác để thổi hồn vào hình khối và mẫu mã thiết kế.

Hồi tưởng về những dấu mốc vẻ vang của làng nghề, ông xúc động kể lại kỳ tích độc nhất vô nhị: những bức tranh chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh hay Lãnh tụ Fidel Castro được "vẽ" bằng chính những sợi mây, nan tre đan cài tinh xảo. Đối với ông Ngân và những người thợ nơi đây, niềm tự hào lớn lao nhất không chỉ là tạo ra những vật dụng sinh hoạt, mà là dùng chính đôi bàn tay định hình nên những giá trị văn hóa, lan tỏa sự tài hoa và lòng nhiệt thành của con người Việt Nam đến với bạn bè năm châu.

Thành công của mây tre đan Phú Vinh ngày nay không còn gói gọn ở thị trường trong nước mà đã vươn tầm thế giới, chinh phục đông đảo du khách nước ngoài nhờ tính thẩm mỹ cao, độ tinh xảo và chiều sâu văn hóa truyền đời.

Minh chứng cho sức hút ấy là sự ngỡ ngàng của anh Edward, du khách đến từ Anh, khi lần đầu tiên được trải nghiệm một chiếc giỏ mây tiêu biểu của làng nghề. Dù mới biết đến loại hình nghệ thuật này, anh Edward vẫn đánh giá rất cao kỹ nghệ đan lát tỉ mỉ, mang phom dáng chắc chắn nhưng không mất đi vẻ mộc mạc tự nhiên của sản phẩm. Sự độc đáo trong chất liệu và kiểu dáng thậm chí còn khơi gợi trong anh sự liên tưởng thú vị đến các dòng giỏ truyền thống của Ấn Độ, thay vì những món đồ lưu niệm quen thuộc tại Việt Nam.

Vị khách ngoại quốc đã không tiếc lời ngợi khen cho sản phẩm quê hương Phú Vinh: "Nó được làm rất chắc chắn và khéo léo. Tôi lập tức nghĩ đến việc sẽ mua nó để làm một món quà tặng ý nghĩa cho mẹ tôi, một người rất thích sưu tầm đồ thủ công."

Sức hút của mây tre đan Phú Vinh còn chinh phục được cả những người nước ngoài đã am hiểu sâu sắc về văn hóa Việt Nam như anh Tom, một du khách Canada đã sinh sống tại đây gần 10 năm. Dưới lăng kính của một người có chiều sâu trải nghiệm, anh Tom nhận định sản phẩm của làng nghề đã tiệm cận sự hoàn hảo nhờ độ hoàn thiện cao và kỹ thuật chế tác vô cùng tinh xảo. Sự chuẩn xác trong từng chi tiết nhỏ nhất của món đồ thủ công này chính là câu trả lời thuyết phục nhất cho tài năng thiên bẩm cùng quá trình lao động nghiêm túc của các nghệ nhân xứ lụa nan.

Dưới lăng kính của một người đã am tường phần nào đời sống bản địa, anh Tom khẳng định mây tre đan Phú Vinh sở hữu những dấu ấn bản sắc Việt Nam độc nhất vô nhị: "Tôi không nghĩ mình từng nhìn thấy những sản phẩm như thế này ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới. Vì vậy, mỗi khi bắt gặp kiểu dáng và kỹ thuật đan này, tôi biết ngay nó được làm tại Việt Nam", anh Tom chia sẻ.

Tuy có những trải nghiệm cá nhân khác biệt, song cả hai vị khách ngoại quốc đều đồng thuận rằng thương hiệu Phú Vinh đang nắm giữ tiềm năng cực lớn để tiến sâu vào sân chơi toàn cầu. Họ nhìn nhận, rào cản lớn nhất của làng nghề lúc này không nằm ở chất lượng thành phẩm, mà thuộc về bài toán phổ biến và khả năng tiếp cận người tiêu dùng. Chính vì vậy, giải pháp tối ưu được đưa ra là phải tăng cường mật độ trưng bày, giới thiệu sản phẩm một cách bài bản tại các khu du lịch trọng điểm, hệ thống cửa hàng lưu niệm hay các không gian trưng bày chiến lược.

Những phản hồi đầy tích cực từ bạn bè quốc tế không chỉ là minh chứng cho sức hút tự thân của mây tre đan Phú Vinh, mà còn là tấm gương phản chiếu những giá trị văn hóa độc sắc được kết tinh và gìn giữ vẹn nguyên qua nhiều thế hệ./.