Theo Điều 45 Luật Quản lý thuế năm 2025, có 10 nhóm hành vi bị xác định là trốn thuế, bao gồm không đăng ký, kê khai thuế; nộp hồ sơ khai thuế quá hạn trên 90 ngày; không ghi nhận doanh thu; không xuất hóa đơn hoặc ghi giá bán thấp hơn thực tế; sử dụng hóa đơn, chứng từ bất hợp pháp; kê khai sai hàng hóa xuất nhập khẩu; sử dụng hàng miễn thuế sai mục đích; hay kinh doanh trong thời gian tạm ngừng nhưng không thông báo với cơ quan thuế.
Các quy định mới đang khiến nhiều người nộp thuế lo ngại do việc phân định giữa khai sai và hành vi cố ý trốn thuế trong thực tế không dễ dàng.
Dễ vướng nhất là hóa đơn bất hợp pháp
Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty Luật Minh Đăng Quang, cho rằng hành vi người nộp thuế dễ vi phạm nhất là sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc sử dụng hóa đơn bất hợp pháp nhằm giảm số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế được hoàn.
Theo ông, tình trạng này thường xuất phát từ việc mua bán hóa đơn để hợp thức hóa chi phí đầu vào. Tuy nhiên, cũng có không ít trường hợp doanh nghiệp vô tình nhận phải hóa đơn từ đơn vị sau đó bỏ trốn hoặc ngừng hoạt động.
Ông dẫn ví dụ nhiều doanh nghiệp đi ăn uống, thanh toán và nhận hóa đơn hợp lệ tại thời điểm giao dịch. Nhưng sau một thời gian, cơ quan thuế lại loại hóa đơn này khỏi chi phí do bên xuất hóa đơn đã ngừng hoạt động hoặc vi phạm nghĩa vụ thuế.
"Cần phân định rõ hóa đơn được xuất khi doanh nghiệp còn hoạt động, có mã của cơ quan thuế thì phải được xem là hợp pháp. Việc doanh nghiệp bán hàng sau này ngừng kinh doanh hay vi phạm nghĩa vụ thuế không thuộc trách nhiệm của bên mua", ông Trần Xoa nhấn mạnh.
Ngoài ra, luật sư này cũng cảnh báo trường hợp người mua không lấy hóa đơn khiến người bán không kê khai doanh thu đầy đủ. Nếu người bán cố tình không xuất hóa đơn và không kê khai nộp thuế thì sẽ bị xem là hành vi trốn thuế. Tuy nhiên, nếu không xuất hóa đơn nhưng vẫn kê khai và nộp thuế đầy đủ thì không bị coi là trốn thuế.
Cần phân biệt sai sót và hành vi cố ý
Theo các chuyên gia, một trong những vấn đề gây tranh cãi là việc nhiều cá nhân, hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp nhỏ vô tình vi phạm do thiếu hiểu biết pháp luật.
Ví dụ, nhiều trường hợp doanh nghiệp đang tạm ngừng hoạt động nhưng phát sinh hợp đồng hoặc quay lại kinh doanh mà không thông báo với cơ quan thuế. Những hành vi này có thể bị xem là vi phạm quy định về thuế dù không xuất phát từ mục đích gian lận.
Luật sư Trần Xoa cho rằng cần phân biệt rõ lỗi hành chính với hành vi trốn thuế có tổ chức.
Theo ông, nếu doanh nghiệp chỉ khai sai do nhầm lẫn, hiểu chưa đúng quy định hoặc do thay đổi chính sách thì đây là lỗi hành chính và có thể xử phạt theo thủ tục thuế thông thường.
Ngược lại, những trường hợp cố ý lập hóa đơn khống, chia nhỏ doanh thu, tổ chức hai hệ thống sổ sách kế toán hoặc hợp thức hóa chứng từ nhằm giảm nghĩa vụ thuế mới nên bị xem là hành vi trốn thuế.
Nên tập trung vào dòng tiền và giao dịch thực tế
Chuyên gia thuế Nguyễn Ngọc Tú cho rằng việc quản lý thuế hiện nay đang quá phụ thuộc vào trạng thái pháp lý của hóa đơn mà chưa đánh giá đầy đủ bản chất kinh tế của giao dịch.
Theo ông, hóa đơn chỉ là công cụ chứng minh giao dịch, trong khi bản chất quan trọng hơn là dòng tiền, hàng hóa, hợp đồng và hoạt động kinh doanh thực tế.
Ông cho rằng nếu giao dịch có thật, hàng hóa có thật và việc thanh toán phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh thì cần xem xét yếu tố "ngay tình" của doanh nghiệp mua hàng.
"Khi doanh nghiệp đã được cấp mã số thuế, được phép sử dụng hóa đơn điện tử và có mã xác thực của cơ quan thuế thì bên mua có cơ sở tin tưởng hóa đơn đó hợp pháp. Nếu bên bán vi phạm sau này thì không thể mặc nhiên để toàn bộ rủi ro dồn sang bên mua nếu không có bằng chứng thông đồng", ông Nguyễn Ngọc Tú nhận định.
Chuyên gia này cũng kiến nghị cơ quan quản lý cần có hướng dẫn đồng bộ và rõ ràng hơn về tiêu chí xác định hóa đơn bất hợp pháp cũng như cách chứng minh giao dịch thực tế.
Theo ông, điều này vừa giúp chống thất thu ngân sách, vừa bảo vệ các doanh nghiệp làm ăn chân chính khỏi những rủi ro pháp lý phát sinh từ sai phạm của đối tác.
Một số trường hợp không bị xem là trốn thuế
Luật Quản lý thuế 2025 cũng quy định một số trường hợp người nộp thuế sẽ không bị xử phạt về hành vi trốn thuế mà chỉ bị xử phạt hành chính về thủ tục thuế.
Các trường hợp này bao gồm không nộp hồ sơ đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế hoặc nộp chậm hồ sơ khai thuế quá 90 ngày nhưng không phát sinh số tiền thuế phải nộp.
Ngoài ra, nếu người nộp thuế đã chủ động nộp đủ tiền thuế và tiền chậm nộp trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra hoặc lập biên bản vi phạm thì cũng không bị xem là hành vi trốn thuế theo quy định mới.
Bình luận
0