Sự phổ biến của trí tuệ nhân tạo (AI) trong môi trường văn phòng đang hình thành một thói quen mới: nhiều người chỉ cần nhập vài từ khóa để chatbot soạn sẵn email hay nội dung, sau đó sử dụng ngay mà không cần suy nghĩ thêm. Theo các chuyên gia, chính sự tiện lợi này đang dần làm suy yếu năng lực tư duy của người dùng.
Cảnh báo từ giới khoa học thần kinh cho thấy, việc sử dụng công nghệ một cách thụ động có thể làm giảm hơn 40% hoạt động nhận thức của não bộ. Điều này kéo theo nguy cơ suy giảm khả năng tư duy phản biện, thậm chí dẫn đến tình trạng "teo não" nếu kéo dài.
Sự tích hợp sâu của AI vào công việc hàng ngày đang tạo ra một nghịch lý lớn. Dù công nghệ ngày càng hiện đại, hiệu quả làm việc lại không tăng tương xứng. Theo báo cáo được TechRadar dẫn từ WalkMe, nhân viên văn phòng đang lãng phí trung bình 51 ngày mỗi năm do "ma sát công nghệ" – tức sự kém hiệu quả của công cụ và quy trình phức tạp, tương đương gần một ngày làm việc mỗi tuần.
Một khoảng cách lớn cũng xuất hiện giữa lãnh đạo và nhân viên: 88% lãnh đạo tin rằng đội ngũ đã có đủ công cụ làm việc, nhưng chỉ 21% nhân viên đồng tình. Việc thiếu kỹ năng và quản trị chưa chặt chẽ khiến nhiều người tự ý sử dụng các công cụ AI ngoài hệ thống, hình thành hiện tượng "AI ngầm".
Không chỉ gây lãng phí thời gian, AI còn tác động trực tiếp đến năng lực tư duy. Khảo sát của Workday với gần 3.000 lao động cho thấy một nửa số người được hỏi lo ngại AI làm giảm khả năng tư duy phản biện.
Nhà khoa học thần kinh Vivienne Ming cảnh báo về nguy cơ xảy ra một "khủng hoảng sa sút trí tuệ" liên quan đến AI. Dữ liệu của bà cho thấy những người sử dụng AI thụ động có mức giảm hơn 40% hoạt động sóng gamma – chỉ dấu quan trọng của sự tham gia nhận thức.
So sánh AI với hệ thống định vị GPS, bà Ming cho rằng nếu GPS làm giảm khả năng định hướng, thì AI có thể thay thế hàng loạt chức năng từ viết lách, lập luận đến ra quyết định. Khi con người dựa dẫm quá nhiều, họ dễ rơi vào "ảo tưởng năng lực", tin rằng mình làm chủ công việc dù thực tế không thể tự thực hiện từ đầu.
Cùng quan điểm, Giáo sư Michael Merzenich nhấn mạnh não bộ cần được rèn luyện liên tục. Việc tự giải quyết vấn đề giúp kích hoạt khả năng lập luận và ghi nhớ, trong khi việc nhận câu trả lời sẵn từ AI khiến não bộ ít phải hoạt động.
Dù vậy, AI không phải là yếu tố tiêu cực nếu được sử dụng đúng cách. Các chuyên gia khuyến nghị người lao động nên tạo "ma sát tích cực" khi làm việc với công nghệ.
Cụ thể, người dùng nên tự xây dựng bản nháp hoặc ý tưởng trước khi nhờ AI hỗ trợ chỉnh sửa; dành thời gian suy nghĩ, yêu cầu AI đưa ra nhiều phương án để so sánh thay vì chấp nhận ngay kết quả đầu tiên; đồng thời luôn kiểm chứng thông tin do AI cung cấp.
Theo các chuyên gia, ranh giới giữa việc làm chủ công nghệ và bị công nghệ chi phối là rất mong manh. Một dấu hiệu cảnh báo rõ ràng là khi người dùng không thể bắt đầu công việc nếu thiếu AI, hoặc không thể tự diễn giải lại nội dung vừa đọc mà không phụ thuộc vào màn hình – khi đó, khả năng tư duy độc lập có thể đã bị suy giảm đáng kể.
Bình luận
0