Luch/Olymp, vệ tinh được Nga phóng năm 2014, từng là một trong hai vệ tinh quân sự bí mật dùng để theo dõi hoạt động của các phương tiện vũ trụ Mỹ và một số quốc gia khác trong vành đai địa tĩnh (GEO) – khu vực nằm ở độ cao khoảng 35.786 km phía trên xích đạo. Sau khi ngừng hoạt động, vệ tinh này đã được chuyển lên quỹ đạo “nghĩa địa”, cách GEO vài trăm dặm, vào tháng 10 năm ngoái.

Tuy nhiên, các hình ảnh quan sát từ mặt đất do công ty giám sát không gian s2a Systems (Thụy Sĩ) công bố cho thấy vệ tinh dường như đã bị vỡ và bắt đầu quay mất kiểm soát vào ngày 30/1. Trên mạng xã hội X, đơn vị này cho biết họ ghi nhận thêm nhiều vật thể xuất hiện xung quanh vị trí của Luch/Olymp sau sự kiện.

Theo Jonathan McDowell, nhà vật lý thiên văn và chuyên gia theo dõi vệ tinh tại Trung tâm Vật lý Thiên văn Harvard-Smithsonian, khả năng cao vệ tinh bị vỡ do va chạm với mảnh rác vũ trụ từ bên ngoài. Ông cho rằng các nguồn năng lượng bên trong như nhiên liệu và pin thường đã được xả hết khi vệ tinh chấm dứt nhiệm vụ, nên nguy cơ nổ từ bên trong thấp hơn.

Dù vậy, ông McDowell cũng lưu ý không thể hoàn toàn loại trừ khả năng vệ tinh chưa được xả năng lượng đúng quy trình. Nếu nguyên nhân thực sự là va chạm, điều này cho thấy môi trường rác vũ trụ tại GEO và quỹ đạo nghĩa địa phía trên có thể đang xấu đi hơn so với các đánh giá trước đây.

Theo Telegraph, hiện có hơn 10.000 tấn rác vũ trụ đang tồn tại xung quanh Trái Đất và con số này có xu hướng gia tăng khi ngày càng nhiều vệ tinh được phóng lên quỹ đạo. Phần lớn rác vũ trụ là các mảnh vỡ từ vệ tinh hoặc tên lửa, trong đó trung bình hơn ba vật thể rơi trở lại khí quyển mỗi ngày. Những mảnh lớn hơn có thể chạm tới mặt đất với tần suất khoảng một lần mỗi ngày. Một nghiên cứu công bố năm 2023 ước tính có 2,3% nguy cơ một mảnh rác vũ trụ gây thương vong cho con người, và tỷ lệ này đang tăng dần theo thời gian.

Dù Luch/Olymp đầu tiên đã ngừng hoạt động, Nga vẫn còn một vệ tinh theo dõi khác được phóng vào năm 2023. Trong những năm gần đây, Nga, Mỹ và Trung Quốc đều triển khai các vệ tinh hoạt động quanh quỹ đạo địa tĩnh với khả năng tiếp cận và quan sát vệ tinh của các quốc gia khác, khiến khu vực này ngày càng trở nên nhạy cảm cả về kỹ thuật lẫn an ninh.