Theo báo cáo của Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS), năm 2025 được xem là cột mốc quan trọng của ngành điều khi kim ngạch xuất khẩu nhân điều đạt 5,432 tỷ USD. Trong năm, Việt Nam đã chế biến và xuất khẩu gần 798.000 tấn nhân điều các loại, tăng 18,09% về giá trị và 4,23% về sản lượng so với năm 2024.

Phát biểu tại hội nghị tổng kết, ông Phạm Văn Công, Chủ tịch VINACAS cho biết kết quả trên là minh chứng cho sự chủ động và linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động. Trong năm 2025, ngành điều không chỉ chịu tác động của suy thoái kinh tế mà còn phải đối mặt với những rào cản thuế quan từ thị trường Mỹ.

Một trong những biến cố lớn của ngành điều trong năm qua là chính sách thuế đối ứng của Mỹ đối với nông sản Việt Nam. Từ ngày 2/4/2025, mức thuế lên tới 46% khiến xuất khẩu điều sang thị trường này bị đình trệ, lượng hàng xuất khẩu trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 8 giảm từ 30% đến 42% mỗi tháng.

Tuy nhiên, sau quá trình đàm phán với sự tham gia của Chính phủ, các bộ ngành và VINACAS, mức thuế đã giảm xuống 20% vào tháng 7 và đến tháng 11/2025 được đưa về 0%. Dù vậy, tổng lượng xuất khẩu sang Mỹ trong cả năm vẫn giảm 29,3%. Dù vậy, việc tháo gỡ rào cản thuế quan vào cuối năm đã góp phần duy trì thị trường lớn thứ hai của điều Việt Nam, chiếm 13,88% thị phần.

Trong khi thị trường Mỹ gặp khó khăn, các doanh nghiệp đã nhanh chóng mở rộng sang các thị trường khác. Trung Quốc vươn lên trở thành thị trường nhập khẩu điều lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch gần 1 tỷ USD, chiếm 19,64% thị phần và tăng 49,66% so với năm trước.

Khu vực Trung Đông cũng ghi nhận sự tăng trưởng đáng chú ý. Trong top 20 thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành điều Việt Nam hiện có 5 quốc gia thuộc khu vực này gồm UAE, Saudi Arabia, Iraq, Israel và Jordan. Tổng lượng xuất khẩu sang các thị trường này đạt gần 80.000 tấn, chiếm khoảng 10% sản lượng của Việt Nam.

Dù đạt thành tích cao trong năm 2025, lãnh đạo VINACAS cho rằng ngành điều vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong thời gian tới. Theo ông Phạm Văn Công, tình hình địa chính trị thế giới, đặc biệt là căng thẳng tại khu vực Trung Đông, có thể ảnh hưởng đến hoạt động vận tải biển và thương mại quốc tế trong năm 2026.

Trước những rủi ro này, ông Công khuyến nghị các doanh nghiệp ưu tiên giao dịch theo điều kiện giá CIF hoặc CNF thay vì FOB như trước đây để chủ động kiểm soát vận tải và bảo hiểm, giảm thiểu rủi ro khi xảy ra sự cố trong quá trình giao hàng.

Bên cạnh đó, VINACAS cũng định hướng thay đổi phương thức cung cấp thông tin cho doanh nghiệp. Ngoài các bản tin định kỳ, hiệp hội sẽ triển khai các “bản tin nhanh” nhằm cập nhật kịp thời diễn biến thị trường từ các tổ chức quốc tế cũng như các khu vực cung ứng nguyên liệu như châu Phi và Campuchia.

Một thách thức lớn khác của ngành điều là sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Năm 2025, Việt Nam đã nhập hơn 3,12 triệu tấn điều thô với tổng giá trị 4,66 tỷ USD, trong đó Campuchia cung cấp gần 1 triệu tấn và Bờ Biển Ngà hơn 780.000 tấn.

Tuy nhiên, nhiều quốc gia châu Phi đang đẩy mạnh chính sách bảo hộ sản xuất trong nước. Một số nước như Benin và Burkina Faso đã áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu điều thô hoặc tăng mạnh thuế phí nhằm ưu tiên nguồn nguyên liệu cho các nhà máy nội địa, khiến chi phí đầu vào của doanh nghiệp Việt Nam tăng lên đáng kể.

Ngoài ra, VINACAS cũng bày tỏ lo ngại trước tình trạng nhập khẩu nhân điều chất lượng thấp từ châu Phi về Việt Nam để tái chế, điều này có thể ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu điều Việt Nam đã được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Bước sang năm 2026, ngành điều đặt mục tiêu xuất khẩu khoảng 800.000 tấn nhân điều, với kim ngạch dự kiến đạt 5 tỷ USD. Dù mức kim ngạch dự báo thấp hơn so với năm 2025 do khả năng giá nhân điều biến động, sản lượng xuất khẩu vẫn được kỳ vọng tiếp tục tăng nhẹ.

Để đạt mục tiêu này, ngành điều xác định cần đẩy mạnh chế biến sâu và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao thay vì chỉ tập trung vào xuất khẩu nhân điều sơ chế. VINACAS cũng đã kiện toàn Câu lạc bộ Thiết bị - Công nghệ nhằm hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới máy móc, nâng cao năng lực chế biến và đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường.

Bên cạnh đó, việc xây dựng đội ngũ môi giới chuyên nghiệp và uy tín cũng được xem là yếu tố quan trọng để mở rộng thị trường trong giai đoạn mới.

Theo ông Phạm Văn Công, thành tích xuất khẩu hơn 5,4 tỷ USD trong năm 2025 là minh chứng cho năng lực và bản lĩnh của ngành điều Việt Nam. Tuy nhiên, để tiếp tục duy trì vị thế trung tâm của ngành điều toàn cầu, các doanh nghiệp cần thay đổi tư duy từ phương thức giao dịch, cập nhật thông tin thị trường đến nâng cao chất lượng sản phẩm và đẩy mạnh chế biến sâu.

Với nền tảng hơn 35 năm phát triển, ngành điều Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục tận dụng cơ hội, vượt qua thách thức để đạt được những bước tiến mới trong thời gian tới.