Từ nay đến Đại hội XIV của Đảng, kinh tế Việt Nam đang được định hình bởi một cấu trúc thể chế mới, không chỉ dừng ở định hướng chính trị mà được cụ thể hóa bằng các nghị quyết, cải cách pháp luật và thay đổi cách vận hành bộ máy. Nổi bật là “bộ tứ trụ cột” thể chế vừa được Tổng Bí thư và Bộ Chính trị nhấn mạnh, gồm: khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo (Nghị quyết 57), hội nhập quốc tế chủ động, toàn diện (Nghị quyết 59), cải cách toàn diện công tác xây dựng và thi hành pháp luật (Nghị quyết 66), phát triển mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân (Nghị quyết 68). Cùng với đó, chuyển đổi số – chuyển đổi xanh và cải cách hành chính quy mô lớn trở thành lớp nền thể chế xuyên suốt, hợp thành năm trụ cột cho giai đoạn phát triển mới.

Với Nghị quyết 57, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là động lực chủ yếu của tăng trưởng nhanh và bền vững. Trọng tâm là hoàn thiện cơ chế bảo vệ sở hữu trí tuệ, ưu đãi thuế cho hoạt động R&D và khuyến khích doanh nghiệp dẫn dắt đổi mới. Thực tế cho thấy khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo có hàm lượng công nghệ trung bình – cao đang đóng góp ngày càng lớn vào tăng trưởng GDP, trong khi chi tiêu cho khoa học – công nghệ tuy còn khiêm tốn nhưng có tốc độ tăng nhanh, với doanh nghiệp chiếm tỷ trọng chủ đạo. Đây được xem là bước xoay trục quan trọng từ mô hình tăng trưởng dựa vào lao động rẻ sang dựa trên tri thức và sáng tạo.

Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế trong tình hình mới đặt mục tiêu nâng tầm vị thế của Việt Nam, từ tham gia sâu sang từng bước định hình luật chơi ở một số sân chơi khu vực và toàn cầu. Sau gần một thập kỷ tham gia 17 hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, hội nhập không còn chỉ là mở cửa thị trường, mà là quá trình nội luật hóa cam kết, cải cách chuẩn mực quản trị, môi trường, lao động và dữ liệu, biến lợi thế hội nhập thành lợi thế thể chế nội sinh.

Ở trụ cột thứ ba, Nghị quyết 66 được coi là “cuộc cách mạng thể chế lần hai”, hướng tới hệ thống pháp luật thống nhất, minh bạch, dễ dự đoán và bảo vệ mạnh mẽ quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh. Việc sửa đổi hàng loạt luật quan trọng về đất đai, đầu tư, đấu thầu, PPP đang tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn, đồng thời giảm chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp.

Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân tiếp tục khẳng định vai trò động lực của khu vực này, với yêu cầu xóa bỏ phân biệt đối xử, mở rộng tiếp cận nguồn lực và thúc đẩy doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Song song đó, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh gắn với cải cách hành chính quy mô lớn đang làm thay đổi cách Nhà nước tương tác với thị trường, giảm chi phí giao dịch và nâng cao hiệu quả điều hành.

Năm trụ cột thể chế mới đang tạo nên “hạ tầng mềm” cho giai đoạn phát triển tiếp theo của Việt Nam. Nếu được triển khai nhất quán đến hết nhiệm kỳ Đại hội XIV, đây sẽ là nền tảng quan trọng để nền kinh tế không chỉ tăng trưởng cao, mà còn nâng cao chất lượng và sức chống chịu, tiến gần hơn mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI.