Tại phiên họp lần thứ nhất năm 2026 của Ban Chỉ đạo Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06 diễn ra trong tuần qua, Phạm Minh Chính nhấn mạnh yêu cầu năm 2026 phải tạo bước đột phá mạnh mẽ, xoay chuyển tình thế và tăng tốc bứt phá trong lĩnh vực khoa học công nghệ.

Theo Thủ tướng, nếu năm 2025 là giai đoạn tạo đà, tạo lực, củng cố nền tảng và niềm tin thì năm 2026 phải chuyển sang trạng thái chủ động kiến tạo, phục vụ người dân và doanh nghiệp. Muốn đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, Việt Nam cần dựa trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số gắn với triển khai Đề án 06, trong đó dữ liệu được xác định là tài nguyên chiến lược và nền tảng cốt lõi của kinh tế số.

Thực tế cho thấy quy mô kinh tế số đang tăng nhanh hơn mức tăng trưởng chung của nền kinh tế, phản ánh sự phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu. Nếu trước đây kinh tế truyền thống vận hành dựa trên ba động lực là đầu tư, xuất khẩu và tiêu dùng thì nay khoa học công nghệ được xem là động lực mới, giúp “cỗ xe” kinh tế tăng tốc.

Chính vì vậy, tốc độ hoàn thiện chính sách thời gian qua được đẩy nhanh. Năm 2025, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được ban hành. Nghị định về chính sách tài chính tại Trung tâm tài chính quốc tế cũng dành riêng một chương cho phát triển thị trường vốn và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với dịch vụ tài chính ứng dụng công nghệ. Chỉ trong ba tháng cuối năm 2025 và đầu năm 2026, lãnh đạo Chính phủ đã trực tiếp tham dự, chỉ đạo 20 hội nghị, diễn đàn trong và ngoài nước liên quan đến lĩnh vực này. Quan điểm xuyên suốt là chính sách phải đi trước để mở không gian phát triển, bởi công nghệ không chờ đợi bất kỳ ai.

Tuy nhiên, thực tế vẫn còn những điểm nghẽn. Trong 10 năm qua, chưa có thêm doanh nghiệp công nghệ trong nước thực hiện IPO, thậm chí một số doanh nghiệp lựa chọn niêm yết ở nước ngoài. Đại diện Quỹ Mekong Capital cho biết nhiều startup Việt đặt trụ sở tại Singapore để thuận lợi tiếp cận nhà đầu tư quốc tế nhờ hệ thống quy định hoàn thiện, thủ tục đầu tư, rút vốn, đăng ký lao động nhanh gọn. Điều này cho thấy hành lang pháp lý trong nước cần tiếp tục được hoàn thiện linh hoạt, kịp thời hơn.

Cơ chế sandbox được xem là một ví dụ hiệu quả. Trước đây, thanh toán trực tuyến chưa có khung pháp lý đầy đủ, sau đó cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được triển khai, giúp doanh nghiệp thử nghiệm sản phẩm, chứng minh hiệu quả và giúp cơ quan quản lý nhận diện rủi ro trước khi cấp phép chính thức.

Trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, số lượng startup tăng nhanh. Ba năm trước chỉ có khoảng 60 doanh nghiệp AI và học máy, đến năm 2025 đã tăng hơn 10 lần. Việt Nam hiện đứng thứ hai Đông Nam Á về số lượng startup GenAI, sau Singapore. Năm 2024, tổng vốn gọi được của các startup AI đạt 80 triệu USD, gấp 8 lần năm 2023. Tuy nhiên, với khoảng 800 startup AI và máy học, bình quân mỗi doanh nghiệp chỉ nhận khoảng 100.000 USD.

Các nhà sáng lập cho rằng giai đoạn hiện nay, nhà đầu tư đòi hỏi giá trị thực, sản phẩm phải tạo ra doanh thu và tệp khách hàng rõ ràng. AI cũng cần được “bản địa hóa”, phát triển các sản phẩm phù hợp với đặc thù thị trường Việt Nam, chẳng hạn AI xử lý tiếng Việt hay phục vụ người dùng trong nước.

Hiện Việt Nam mới có hai startup kỳ lân là MoMo và Sky Mavis. Để thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp, nhiều địa phương đã triển khai chính sách hỗ trợ thiết thực. TP. Hồ Chí Minh hỗ trợ 400 triệu đồng không hoàn lại cho một doanh nghiệp phát triển giải pháp quản lý tòa nhà thông minh, giúp hoàn thiện sản phẩm và thương mại hóa nhanh chóng. Thành phố cũng triển khai cơ chế đặt hàng đào tạo tại các trường đại học, định hướng nghiên cứu theo nhu cầu thực tiễn.

Trong bối cảnh mỗi năm thị trường thiếu từ 150.000–200.000 nhân lực công nghệ, đặc biệt thiếu hụt nghiêm trọng nhân lực AI, việc xây dựng đội ngũ làm chủ công nghệ lõi là nhiệm vụ cấp thiết. Đổi mới sáng tạo, đặc biệt trong lĩnh vực AI, được xác định là động lực quan trọng để Việt Nam đạt tăng trưởng cao trong giai đoạn tới. Điều này đòi hỏi sự đồng bộ từ tư duy đến hành động, từ chính sách thông thoáng đến nỗ lực bứt phá của chính cộng đồng doanh nghiệp khởi nghiệp.