Từ ngày 24/2, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ dừng áp dụng thuế nhập khẩu theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Thay thế là mức thuế bổ sung 10% trong thời hạn 150 ngày, theo sắc lệnh do Tổng thống Donald Trump ký ngày 20/2.

Theo bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), động thái này phần nào giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp xuất khẩu, đồng thời cải thiện vị thế khi đàm phán giá với đối tác Mỹ. Trước đó, khi thuế ở mức cao, nhà nhập khẩu thường yêu cầu phía Việt Nam chia sẻ chi phí, khiến giá xuất khẩu bị kéo xuống và biên lợi nhuận thu hẹp.

Bà Hằng cho rằng khoảng thời gian 150 ngày là “khoảng đệm” để doanh nghiệp chủ động ký kết hợp đồng ổn định hơn, tận dụng mặt bằng thuế thấp hơn nhằm bảo vệ lợi nhuận.

Theo phân tích của Global Trade Alert, việc Mỹ áp thuế bổ sung 10% giúp thuế nhập khẩu hiệu dụng (mức trung bình thực tế) giảm từ 15,3% xuống khoảng 11,6%. Riêng với Việt Nam, mức này giảm từ 21,6% xuống còn khoảng 16%.

Ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc Chiến lược thị trường tại VPBank Research, đánh giá đây là tín hiệu tích cực trong ngắn hạn. Theo ông, doanh nghiệp Việt có thể tranh thủ tăng đơn hàng, đặc biệt với các hợp đồng ngắn hạn, khi so sánh tương quan thuế với một số đối thủ.

Năm ngoái, xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ tăng 28,2%, đưa thặng dư thương mại lên kỷ lục 133,9 tỷ USD. Chuyên gia dự báo việc giảm thuế tạm thời có thể giúp duy trì hoặc đẩy mạnh đà tăng trong quý I và II năm nay, nhất là khi doanh nghiệp đẩy mạnh giao hàng để bù chi phí trước đó.

Ngoài ra, khả năng doanh nghiệp Mỹ được hoàn trả tới 175 tỷ USD tiền thuế IEEPA từng nộp có thể tạo tác động lan tỏa tích cực đến chuỗi cung ứng, nếu nhà nhập khẩu giảm giá bán hoặc tăng lượng đặt hàng.

Dẫn số liệu năm 2025, ông Sơn nhận định nhóm điện tử, máy tính và linh kiện – chiếm 39% kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ (42 tỷ USD) – sẽ hưởng lợi rõ rệt. Các tập đoàn như Samsung, Intel hay Foxconn có cơ hội duy trì đà tăng trưởng, trong bối cảnh nhà mua Mỹ có xu hướng “dồn đơn”.

Nhóm máy móc, thiết bị và dệt may cũng được hỗ trợ về chi phí, cải thiện sức cạnh tranh so với Trung Quốc. Các thương hiệu như Nike hay Adidas được kỳ vọng tiếp tục gia tăng đặt hàng. Ngành giày dép – đạt khoảng 8,1 tỷ USD trong 11 tháng năm 2025 – cũng ghi nhận lợi thế nhất định.

Với nông sản và thủy sản, tác động trực tiếp không lớn bằng nhóm công nghiệp chế biến, song việc giảm mặt bằng thuế vẫn mang lại lợi ích chung.

Tuy vậy, rủi ro chưa hoàn toàn biến mất. Ông Sơn cảnh báo nếu sau 150 ngày không có thỏa thuận mới, thuế có thể quay trở lại mức cao thông qua các công cụ khác.

Ở góc độ doanh nghiệp, Chủ tịch Viet Thang Jean Phạm Văn Việt cho biết sức mua tại Mỹ đang suy yếu, người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu nên đơn hàng dệt may chưa có đột biến. Bên cạnh đó, Mỹ ngày càng siết quy định về truy xuất nguồn gốc nguyên liệu – đặc biệt là bông – buộc doanh nghiệp phải minh bạch để tránh nguy cơ bị điều tra lẩn tránh thuế.

Trong ngành thủy sản, khi thuế theo IEEPA được gỡ bỏ, mức áp với hàng Trung Quốc và Ấn Độ cũng giảm đáng kể, khiến cạnh tranh – nhất là ở mặt hàng tôm – trở nên gay gắt hơn. Đại diện VASEP cho rằng lợi thế của Việt Nam nằm ở công nghệ chế biến và sản phẩm giá trị gia tăng, trong khi Ecuador hay Ấn Độ chủ yếu mạnh ở phân khúc sơ chế, đông lạnh.

Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần tận dụng hiệu quả “khoảng đệm” 150 ngày, đồng thời đa dạng hóa thị trường, mở rộng phân khúc ngách và gia tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu để giảm phụ thuộc vào Mỹ.

Với ngành gỗ, lãnh đạo Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP HCM (HAWA) kỳ vọng nền tảng chuỗi cung ứng minh bạch được xây dựng nhiều năm qua sẽ giúp doanh nghiệp duy trì sức cạnh tranh. Tuy nhiên, mục tiêu đạt 20 tỷ USD xuất khẩu gỗ năm nay vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến đơn hàng trong quý I và tín hiệu chính sách từ thị trường Mỹ.