Tại đây, những quân rối bằng gỗ vô tri đã được thổi hồn để trở thành những nhân vật sống động, tái hiện cuộc sống sinh hoạt, lao động và những khát vọng thái bình của người nông dân Việt Nam qua bao thế hệ.

Sự lôi cuốn của múa rối nước nằm ở sự kết hợp tài tình giữa nghệ thuật tạo hình, kỹ thuật điều khiển bí truyền và sự cộng hưởng âm thanh của dàn nhạc ngũ âm.

Sân khấu múa rối nước được thiết kế như một ngôi đình cổ soi bóng xuống mặt nước. Mặt nước không chỉ là sân diễn mà còn là tấm rèm che giấu toàn bộ hệ thống máy móc điều khiển phức tạp bên dưới.

Quân rối thường được làm từ gỗ sung – loại gỗ nhẹ và dai, chịu được nước lâu ngày. Mỗi quân rối là một tác phẩm điêu khắc dân gian tinh xảo, được sơn son thiếp vàng hoặc phủ lớp sơn mài chống thấm nước. Nhân vật tiêu biểu nhất chính là Chú Tễu – biểu tượng của sự vui vẻ, lạc quan và là người dẫn chuyện dí dỏm, luôn xuất hiện với nụ cười rạng rỡ và bộ dạng tròn trĩnh.

Bí mật tạo nên sức hấp dẫn của múa rối nước chính là bộ máy điều khiển. Các nghệ nhân phải đứng ngâm mình dưới nước sau tấm màn tre, sử dụng hệ thống sào và dây để điều khiển quân rối. Hệ thống sào: Giúp quân rối di chuyển linh hoạt trên mặt nước, từ tiến, lùi đến xoay tròn. Hệ thống dây: Dùng để điều khiển các bộ phận nhỏ như tay, chân, đầu, giúp quân rối có thể thực hiện những động tác phức tạp như tung tăng bơi lội, múa rồng phun lửa, hay chèo thuyền.

Nghệ nhân ưu tú Chu Lượng (Nhà hát Múa rối Thăng Long) chia sẻ: "Người diễn rối nước không chỉ điều khiển bằng tay mà phải bằng cả tâm hồn. Đứng dưới nước lạnh, đôi khi đến thắt lưng, nghệ nhân phải cảm nhận được sức cản của nước để điều phối lực sao cho quân rối chuyển động nhịp nhàng, có hồn như một con người thực thụ".

Múa rối nước không thể thiếu dàn nhạc dân tộc với tiếng trống, tiếng mõ, tiếng sáo và đặc biệt là tiếng đàn bầu sâu lắng. Những giai điệu chèo, dân ca hòa cùng tiếng sóng nước lách tách, tiếng pháo nổ giòn giã khi rồng phun lửa tạo nên một không gian nghệ thuật đầy mê hoặc. Mỗi tích trò là một câu chuyện giáo dục về đạo lý làm người, ca ngợi sự cần cù và tình yêu quê hương đất nước.

Hiện nay, múa rối nước đã vượt qua lũy tre làng để đến với các sân khấu quốc tế tại Pháp, Mỹ, Nhật Bản... và luôn nhận được sự thán phục từ khán giả thế giới. Tại các đô thị lớn, múa rối nước trở thành sản phẩm du lịch văn hóa chủ đạo, giúp du khách quốc tế chạm vào linh hồn của làng quê Việt Nam. Việc ứng dụng công nghệ chiếu sáng và hệ thống lọc nước hiện đại đang giúp môn nghệ thuật này phát triển bền vững mà vẫn giữ được cốt cách truyền thống.

Múa rối nước chính là bức tranh phản chiếu tâm hồn người Việt: mềm mại như nước nhưng cũng đầy nghị lực và sức sáng tạo. Tiếng cười của chú Tễu trên mặt nước phẳng lặng mãi là biểu tượng cho tinh thần lạc quan và bản sắc văn hóa không bao giờ phai nhạt của dân tộc./.