Các mối quan hệ xã hội có ảnh hưởng sâu rộng đến sức khỏe con người, tùy thuộc vào tính chất tích cực hay tiêu cực của chúng. Trong khi gia đình và bạn bè có thể hỗ trợ vượt qua khó khăn và thúc đẩy lối sống lành mạnh, một số mối quan hệ lại trở thành nguồn gây căng thẳng kéo dài.
Một nghiên cứu gần đây đã xem xét tác động của những “người gây căng thẳng” trong mạng lưới xã hội – tức những cá nhân thường xuyên khiến người khác cảm thấy áp lực hoặc khó chịu. Mục tiêu là đánh giá liệu các mối quan hệ tiêu cực này có thể ảnh hưởng đến quá trình lão hóa tương tự như các yếu tố căng thẳng mãn tính khác hay không.
Căng thẳng không phải lúc nào cũng bất lợi. Những áp lực ngắn hạn có thể giúp cơ thể thích nghi, kích hoạt phản ứng hormone và thần kinh để chuẩn bị đối mặt với thách thức. Tuy nhiên, căng thẳng kéo dài như nghèo đói, phân biệt đối xử hay thất nghiệp lại có thể làm suy yếu cơ thể và đẩy nhanh quá trình lão hóa.
Trong nghiên cứu, người tham gia được yêu cầu liệt kê những người họ thường xuyên tương tác, chia sẻ vấn đề cá nhân hoặc có ảnh hưởng đến thói quen sức khỏe, đồng thời xác định những ai thường xuyên gây căng thẳng cho họ. Chỉ những cá nhân gây áp lực thường xuyên mới được xếp vào nhóm “người gây căng thẳng”.
Kết quả cho thấy gần 30% người tham gia có ít nhất một người gây căng thẳng trong cuộc sống hằng ngày, và khoảng 10% có từ hai người trở lên. Điều này phản ánh các mối quan hệ tiêu cực không phải là hiện tượng hiếm gặp.
Đáng chú ý, mỗi khi xuất hiện thêm một “người gây căng thẳng”, tuổi sinh học của cá nhân có xu hướng tăng thêm khoảng 9 tháng, đồng thời tốc độ lão hóa cũng cao hơn khoảng 1,5%.
Tuy vậy, do dữ liệu chỉ được thu thập tại một thời điểm, nghiên cứu chưa thể xác định mức độ tác động tích lũy theo thời gian. Dù vậy, nếu xu hướng này kéo dài, ảnh hưởng đối với sức khỏe có thể trở nên đáng kể.
Nghiên cứu cũng cho thấy tác động của các mối quan hệ căng thẳng rõ rệt hơn khi xảy ra trong gia đình so với bạn bè hoặc người quen, do sự gắn bó và khó tách rời trong các mối quan hệ gia đình.
Thực tế, phần lớn các mối quan hệ không hoàn toàn tích cực hay tiêu cực. Ngay cả những mối quan hệ nhiều căng thẳng vẫn có thể chứa đựng yếu tố hỗ trợ, và ngược lại. Chỉ khoảng 3,5% các mối quan hệ bạn bè được xem là gây căng thẳng, trong khi tỷ lệ này ở mối quan hệ cha mẹ - con cái gần 10%.
Đáng lưu ý, các mối quan hệ tiêu cực với vợ/chồng hoặc bạn đời không cho thấy mối liên hệ rõ ràng với tốc độ lão hóa nhanh hơn. Một giả thiết được đưa ra là trong các mối quan hệ này, xung đột thường đi kèm với sự hỗ trợ đáng kể, giúp giảm bớt tác động sinh lý của căng thẳng.
Ngoài ra, những người thường xuyên gây căng thẳng ít khi đảm nhiệm nhiều vai trò xã hội cùng lúc, trong khi các mối quan hệ tích cực thường gắn bó ở nhiều khía cạnh khác nhau của đời sống.
Khi mối quan hệ trở nên khó khăn, con người có xu hướng hạn chế tương tác, hoặc những mối quan hệ nhiều xung đột khó phát triển thành sự gắn bó sâu sắc.
Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng lưu ý cần xem xét chiều ngược lại của vấn đề. Quá trình lão hóa nhanh có thể khiến con người dễ mệt mỏi, cáu gắt hơn, từ đó nhìn nhận các tương tác xung quanh theo hướng tiêu cực hơn. Nói cách khác, cảm nhận về “người gây căng thẳng” có thể vừa là nguyên nhân, vừa là hệ quả.
Nhìn chung, các mối quan hệ tiêu cực có thể tác động tương tự như các yếu tố gây căng thẳng mãn tính, ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Vì vậy, bên cạnh việc duy trì các mối quan hệ tích cực, mỗi người cũng cần cân nhắc điều chỉnh hoặc hạn chế những mối quan hệ thường xuyên tạo áp lực trong đời sống hằng ngày.
Bình luận
0