Cuộc cách mạng từ những con số tài khoản

Theo quy định mới, toàn bộ hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh đang hoạt động phải thực hiện thông báo danh sách các số tài khoản ngân hàng hoặc số hiệu ví điện tử liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh cho cơ quan thuế. Thời hạn cuối cùng để hoàn tất thủ tục này là ngày 20/4/2026. Đây không đơn thuần là một thủ tục hành chính bổ sung, mà là công cụ để ngành thuế khớp nối dữ liệu, giám sát biến động dòng tiền thực tế so với doanh thu tự kê khai.

Tại các chợ truyền thống và các tuyến phố thương mại, thông tin này đang tạo ra những luồng dư luận trái chiều. Ông Nguyễn Văn Hùng, chủ một cửa hàng kinh doanh phụ tùng xe máy tại phố Hai Bà Trưng (Hà Nội) chia sẻ, trước đây ông dùng chung tài khoản cá nhân cho cả việc gia đình lẫn kinh doanh. Việc tách bạch tài khoản khiến người bán cảm thấy bị giám sát chặt chẽ hơn, nhưng về lâu dài, một tài khoản kinh doanh rõ ràng sẽ giúp chủ hộ dễ dàng đối soát sổ sách và chuyên nghiệp hóa việc thanh toán qua mã QR.

Thực tế, một bộ phận không nhỏ hộ kinh doanh hiện nay vẫn giữ thói quen sử dụng nhiều tài khoản cá nhân khác nhau để phân tán dòng tiền nhằm mục đích hưởng mức thuế khoán thấp. Ý kiến từ những người kinh doanh bài bản cho thấy, việc định danh tài khoản thực chất là bước chuẩn hóa cần thiết. Điều này giúp các hộ làm ăn chân chính khẳng định được uy tín, đồng thời loại bỏ bớt những đối thủ cạnh tranh không lành mạnh dựa trên việc trốn thuế để ép giá thị trường.

Siết chặt để đảm bảo tính công bằng

Trao đổi về vấn đề này, TS. Lê Duy Bình, chuyên gia kinh tế độc lập nhận định, việc bắt buộc thông báo tài khoản kinh doanh là bước đi tất yếu trong lộ trình chuyển đổi số quản lý thuế. Trong nền kinh tế số, dòng tiền chính là dấu vết chính xác nhất của hoạt động kinh doanh. Khi cơ quan thuế nắm được hệ thống tài khoản, việc đối soát dữ liệu với các ngân hàng thương mại sẽ trở nên tự động hóa, giảm thiểu tối đa sự can thiệp chủ quan của cán bộ thuế và sai sót trong kê khai.

Theo TS. Lê Duy Bình, quy định này còn giải quyết bài toán bình đẳng thuế. Hiện nay, nhiều hộ kinh doanh có doanh thu hàng tỷ đồng mỗi tháng nhưng vẫn đóng thuế khoán như một cửa hàng nhỏ lẻ. Việc minh bạch tài khoản không phải là tận thu mà là thu đúng, thu đủ để bảo vệ những người làm ăn nghiêm túc. Tuy nhiên, vị chuyên gia này cũng lưu ý cơ quan thuế cần có hệ thống bảo mật dữ liệu tuyệt đối để tránh rò rỉ thông tin tài chính của người dân.

Nỗi lo và kỳ vọng của người trong cuộc

Đối với những người trực tiếp đứng sau quầy hàng, sự thay đổi này mang lại không ít băn khoăn về tính riêng tư và quy trình vận hành. Bà Lâm Thị Thanh, chủ một hộ kinh doanh thời trang tại TP.HCM bày tỏ lo ngại về việc giải trình nếu có sự nhầm lẫn giữa tiền cá nhân và tiền bán hàng trong cùng một hệ thống. Để tháo gỡ vướng mắc này, Thông tư 18 đã hướng dẫn chi tiết các biểu mẫu và lộ trình thực hiện cụ thể cho từng đối tượng.

Một điểm mới đáng chú ý là sự tham gia của các tổ chức khấu trừ thuế thay. Đối với các cá nhân hợp tác kinh doanh với tổ chức hoặc cho thuê bất động sản, các doanh nghiệp xổ số, bảo hiểm, bán hàng đa cấp, trách nhiệm kê khai và nộp thuế thay đã được quy định rõ ràng. Điều này giúp giảm bớt gánh nặng kê khai trực tiếp cho các cá nhân là đại lý hoặc đối tác nhỏ lẻ, tạo sự đồng bộ trong toàn hệ thống quản lý.

Việc yêu cầu hộ kinh doanh công khai tài khoản ngân hàng là một phần trong bức tranh lớn về thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và số hóa nền kinh tế Việt Nam. Khi mọi giao dịch được định danh, hộ kinh doanh sẽ dễ dàng hơn trong việc tiếp cận các nguồn tín dụng ngân hàng nhờ có lịch sử dòng tiền minh bạch, điều mà trước đây các hộ nộp thuế khoán rất khó thực hiện do thiếu chứng minh tài chính.

Dù bước đầu có thể gặp những phản ứng do thay đổi thói quen, nhưng Nghị định 68 và Thông tư 18 đang đặt những viên gạch đầu tiên cho một môi trường kinh doanh chuyên nghiệp. Sau ngày 20/4/2026, diện mạo của khu vực kinh tế hộ gia đình được kỳ vọng sẽ thay đổi căn bản. Sự ẩn mình dưới những giao dịch tiền mặt sẽ dần nhường chỗ cho sự minh bạch của dữ liệu số dưới sự giám sát của pháp luật./.