Những hệ thống không được kết nối Các hệ thống phòng không S-300 và Buk-M2 do Nga sản xuất, được triển khai tại Venezuela, từng được xem là biểu tượng cho sự hiện diện ngày càng sâu rộng của Moscow tại Tây Bán cầu.

Venezuela thông báo mua các hệ thống phòng không này từ Nga vào năm 2009, trong bối cảnh căng thẳng với Washington ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, theo lời 4 quan chức Mỹ đương nhiệm và cựu quan chức Venezuela, nước này đã không thể bảo trì và vận hành hệ thống S-300 – một trong những hệ thống phòng không tiên tiến nhất thế giới – cũng như các tổ hợp Buk, khiến không phận Venezuela dễ bị tổn thương khi Lầu Năm Góc phát động chiến dịch bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro.

Ngoài ra, phân tích của New York Times dựa trên ảnh chụp, video và ảnh vệ tinh cho thấy nhiều thành phần của hệ thống phòng không vẫn còn nằm trong kho, thay vì được triển khai và vận hành vào thời điểm cuộc tấn công diễn ra. Những bằng chứng này cho thấy, bất chấp nhiều tháng cảnh báo, Venezuela dường như không sẵn sàng trước một cuộc tấn công quân sự của Mỹ.

Các hệ thống phòng không từng được quảng bá rầm rộ của Venezuela về cơ bản không được kết nối khi lực lượng Mỹ tiến vào bầu trời thủ đô Caracas. Một số hệ thống có thể đã không hoạt động trong nhiều năm.

Ông Richard de la Torre, cựu trưởng trạm CIA tại Venezuela, hiện điều hành công ty vận động hành lang Tower Strategy có trụ sở tại Washington, cho rằng nguyên nhân xuất phát từ nhiều yếu tố, từ hậu cần đến tác động của các lệnh trừng phạt quốc tế.

Hai cựu quan chức Mỹ nhận định Nga có thể đã ngầm để mặc các khí tài quân sự bán cho Venezuela rơi vào tình trạng xuống cấp nhằm tránh nguy cơ xung đột lớn hơn với Washington. Nếu quân đội Venezuela bắn hạ một máy bay Mỹ, hậu quả chính trị và quân sự đối với Nga có thể rất nghiêm trọng.

Khi Venezuela mua các hệ thống phòng không từ Nga, đây là một phần trong làn sóng chi tiêu quân sự trị giá hàng tỷ USD nhằm tái cấu trúc lực lượng vũ trang, bao gồm việc trang bị tiêm kích Su-30, xe tăng T-72 và hàng nghìn hệ thống tên lửa phòng không vác vai (Manpads). Trước đó, Venezuela chủ yếu sử dụng khí tài quân sự của Mỹ, nhưng Washington đã cấm bán vũ khí cho quốc gia Nam Mỹ này từ năm 2006.

Tuy nhiên, theo các quan chức và cựu quan chức Mỹ, Venezuela gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì các trang bị của Nga do thiếu phụ tùng thay thế và năng lực kỹ thuật để bảo dưỡng, vận hành.

“Có vẻ như những hệ thống phòng không Nga đó đã không hoạt động hiệu quả lắm”, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth bình luận chỉ vài ngày sau cuộc tấn công của Washington vào Venezuela.

Nga và Venezuela ký thỏa thuận đối tác chiến lược vào tháng 5, khi ông Maduro thăm Moscow, nhằm mở rộng quan hệ, bao gồm hợp tác quốc phòng. Tuy nhiên, thỏa thuận này không ràng buộc hai nước vào nghĩa vụ phòng thủ tập thể.

Venezuela bị động Quân đội Venezuela dường như đã hoàn toàn bị bất ngờ trước chiến dịch của Mỹ, bất chấp nhiều tháng đe dọa từ Washington.

Đánh giá của The Times dựa trên ảnh, video trên mạng xã hội và ảnh vệ tinh cho thấy quân đội Mỹ chủ yếu nhắm vào các địa điểm Venezuela triển khai hoặc lưu trữ hệ thống phòng không Buk.

Tại một địa điểm, các kho lưu trữ linh kiện của hệ thống Buk bị phá hủy trước khi kịp triển khai, cho thấy quân đội Venezuela không chuẩn bị cho một cuộc tấn công đang diễn ra.

Tại La Guaira, thành phố ven biển bao quanh Caracas, nhiều video ghi nhận các vụ nổ lớn tại các nhà kho trong cảng. Vài ngày sau, Thống đốc địa phương Jose Alejandro Teran đăng video cho thấy các kho này bị hư hại nặng. Đoạn phim cũng ghi lại xác cháy của một bệ phóng Buk cùng các mảnh vỡ tên lửa.

Tại Catia La Mar, cách đó vài km, các vụ nổ lớn cũng được ghi nhận trong đêm tấn công. Hình ảnh cho thấy các nhà kho chứa bệ phóng và xe chỉ huy Buk bị đánh bom, cho thấy các phương tiện phòng không này đang được lưu kho, không ở trạng thái chiến đấu.

Tại Căn cứ Không quân La Carlota, nhiều video quay trong lúc tấn công cho thấy hàng loạt vụ nổ trên toàn bộ sân bay quân sự. Sau đó, truyền hình nhà nước Venezuela phát hình ảnh tàn tích của một bệ phóng Buk bị phá hủy.

Tại một sân bay khác ở thị trấn ven biển Higuerote, video đăng trực tuyến ghi lại vụ nổ ban đêm và một bệ phóng Buk bị phá hủy sau đó.

“Các lực lượng vũ trang Venezuela về cơ bản không chuẩn bị cho cuộc tấn công của Mỹ. Binh lính không được phân tán, radar không được kích hoạt hay vận hành. Đây là chuỗi sai lầm cho phép Mỹ hoạt động dễ dàng với mức đe dọa rất thấp từ hệ thống phòng không Venezuela”, nhà phân tích quân sự Yaser Trujillo nhận định.

Các hệ thống Manpad của Venezuela cũng hầu như không xuất hiện trong việc bảo vệ không phận trước máy bay Mỹ.

Tháng 10, Tổng thống Maduro từng tuyên bố Venezuela sở hữu không dưới 5.000 khẩu Manpad SA-24, đã được triển khai tại các vị trí then chốt để sẵn sàng đối phó một cuộc tấn công của Mỹ. Tuy nhiên, trong chiến dịch vừa qua, chỉ có một số ít video cho thấy Manpad được khai hỏa và ngay lập tức bị máy bay Mỹ phản công dữ dội.

Hai quan chức Mỹ am hiểu chiến dịch cho rằng phản ứng áp đảo này có thể đã khiến các binh sĩ Venezuela khác không dám tiếp tục sử dụng Manpad của họ.