"Gầu Tào" theo tiếng Mông có nghĩa là "chơi ngoài tào" hay "hội chơi đồi", là nghi lễ truyền thống mang đậm tính nhân văn nhằm cầu phúc, cầu lộc và tạ ơn thần linh đã ban cho gia đình, bản làng sức khỏe, con cái và mùa màng tươi tốt. Không chỉ là một nghi thức tâm linh, Gầu Tào còn là không gian văn hóa rực rỡ sắc màu, nơi những giá trị tinh thần của người Mông được phô diễn một cách trọn vẹn nhất giữa đại ngàn.

Tâm điểm của lễ hội là cây nêu (cây mai) – biểu tượng kết nối giữa đất và trời. Cây nêu được chọn từ một cây tre già cao, thẳng, không bị sâu mọt và phải giữ nguyên phần lá ở ngọn. Trên đỉnh cây nêu thường treo một dải vải đỏ, một chai rượu và một bầu nước để dâng lên các vị thần. 

Sau khi thầy cúng thực hiện các nghi thức tế lễ linh thiêng, cây nêu được dựng lên giữa đồi cỏ bằng phẳng, báo hiệu lễ hội chính thức bắt đầu. Xung quanh gốc cây, người dân quây quần thực hiện các điệu múa khèn, múa ô nhịp nhàng theo nhịp trống, nhịp chiêng vang vọng khắp thung lũng, tạo nên một bầu không khí náo nức và tràn đầy nhựa sống.

Phần hội của Gầu Tào là nơi hội tụ của những trò chơi dân gian và các hoạt động văn hóa đặc sắc. Những chàng trai Mông lực lưỡng so tài trong các cuộc thi bắn nỏ, đẩy gậy, đánh quay hay đua ngựa đầy kịch tính. 

Trong khi đó, các thiếu nữ Mông lại duyên dáng trong bộ váy áo thêu tay tinh xảo, cùng nhau chơi trò ném pa pao – một trò chơi dân gian mang tính giao duyên độc đáo. Tiếng khèn lá, khèn môi và những câu hát đối đáp da diết vang lên giữa đồi cao không chỉ để giải trí mà còn là sợi dây tình cảm kết nối những đôi lứa, biến Gầu Tào thành "mùa yêu" của tuổi trẻ vùng cao.

Ngày nay, lễ hội Gầu Tào không chỉ gói gọn trong phạm vi gia đình hay dòng họ mà đã trở thành một lễ hội cộng đồng quy mô lớn, thu hút đông đảo khách du lịch đến với các tỉnh như Lào Cai, Hà Giang, Yên Bái. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội Gầu Tào đang góp phần quan trọng trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và thúc đẩy du lịch bền vững tại vùng cao. 

Giữa nhịp sống hiện đại, Gầu Tào vẫn đứng vững như một biểu tượng của lòng biết ơn và khát vọng về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc, mãi là nét xuân rực rỡ trên những đỉnh núi mờ sương của Tổ quốc.