Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos (Thụy Sĩ) tuần qua, nơi quy tụ khoảng 60 nguyên thủ quốc gia cùng hơn 830 CEO và chủ tịch hội đồng quản trị doanh nghiệp, các lãnh đạo đã bày tỏ quan điểm trái chiều về việc AI sẽ tạo ra hay “cướp” đi nhiều việc làm hơn của con người.

Quan điểm phổ biến lâu nay cho rằng dù một số công việc biến mất, AI sẽ tạo ra nhiều việc làm mới. Những người tiên phong và hưởng lợi từ làn sóng mở rộng trị giá hàng nghìn tỷ USD của AI tỏ ra lạc quan. CEO Nvidia Jensen Huang nhận định AI sẽ mang lại mức lương cao hơn và nhiều việc làm hơn cho các ngành như sửa ống nước, điện, thép, năng lượng, sản xuất chip và cơ sở hạ tầng. “Việc làm, việc làm, việc làm”, ông nhấn mạnh tại WEF.

Rob Goldstein, Giám đốc vận hành BlackRock, cho biết tập đoàn đã huy động gần 700 tỷ USD từ khách hàng trong năm ngoái. Theo ông, AI được xem là công cụ mở rộng kinh doanh thay vì cắt giảm nhân sự, với mục tiêu giữ quy mô lao động ổn định trong khi vẫn tăng trưởng.

Nhiều lãnh đạo khác ca ngợi năng suất mà AI mang lại. Cathinka Wahlstrom, Giám đốc thương mại BNY, cho biết thời gian nghiên cứu để tiếp nhận một khách hàng mới đã rút ngắn từ hai ngày xuống còn 10 phút. Chủ tịch Cisco Jeetu Patel nói những dự án từng mất đến 19 năm công lao động nay có thể hoàn thành chỉ trong vài tuần nhờ AI. Giám đốc thương mại IBM Rob Thomas đánh giá AI đã bước vào giai đoạn có thể hoàn vốn đầu tư, cho phép doanh nghiệp tự động hóa quy trình và tác vụ kinh doanh.

Tuy nhiên, hoài nghi về AI vẫn âm ỉ. Christy Hoffman, Tổng thư ký Liên đoàn UNI Global Union với 20 triệu thành viên, cho rằng AI thường được quảng bá như công cụ tăng năng suất, nhưng thực chất có thể đồng nghĩa với “làm nhiều hơn với ít lao động hơn”. Nguồn tin của Reuters tiết lộ Amazon đang lên kế hoạch cho đợt sa thải mới, nằm trong mục tiêu cắt giảm tổng cộng 30.000 việc làm khối văn phòng. Hai CEO giấu tên thừa nhận AI có thể trở thành cái cớ để các công ty tinh giản nhân sự.

Các dự báo cũng cho thấy bức tranh kém lạc quan. Nền tảng nhân sự Indeed cho biết tăng trưởng tuyển dụng tại Mỹ năm 2026 ở mức rất thấp, với AI và bất ổn kinh tế là hai nguyên nhân chính. Khảo sát của Trường Quản lý Yale cho thấy 66% CEO dự định sa thải lao động hoặc giữ nguyên quy mô nhân sự vào năm 2026.

Ở cấp độ toàn cầu, Tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva cảnh báo 40% việc làm trên thế giới sẽ bị AI tác động trong vài năm tới; tại các nền kinh tế phát triển, con số này lên tới 60%. Bản thân IMF cũng đã giảm số lượng biên dịch viên từ 200 xuống còn 50 người.

Không chỉ người lao động, các doanh nghiệp nhỏ cũng đối mặt rủi ro. CEO Cloudflare Matthew Prince cảnh báo AI có thể trở nên thống trị đến mức “xóa sổ” doanh nghiệp nhỏ. Báo cáo “Global Risks Report 2026” của WEF xếp “tác động bất lợi của AI” đứng thứ 5 trong 10 rủi ro toàn cầu dài hạn trong thập kỷ tới.

Ngoài kinh tế, các chuyên gia còn lo ngại tác động xã hội. Một số ứng dụng AI, đặc biệt là chatbot, bị cho là “lợi bất cập hại”, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần người dùng. Mỹ đang tăng cường giám sát các công ty AI, trong khi Meta Platforms đã thông báo tạm ngừng quyền truy cập của thanh thiếu niên vào các nhân vật AI sau nhiều chỉ trích.

Hiệu quả thực sự của AI cũng chưa thuyết phục số đông. PwC cho biết chỉ 1 trong 8 CEO tin rằng AI đang giúp giảm chi phí và tăng doanh thu. Câu hỏi về mô hình kinh doanh đủ bù đắp chi phí đầu tư khổng lồ cho AI vẫn bỏ ngỏ, khi nhiều doanh nghiệp phàn nàn các dự án thí điểm kém hiệu quả kể từ cơn sốt ChatGPT năm 2022.

Nhà đồng sáng lập Microsoft Bill Gates cho rằng thế giới cần “sẵn sàng cho cả cơ hội lẫn xáo trộn mà AI mang lại”. Ông đề xuất đánh thuế các hoạt động liên quan đến AI để hỗ trợ người lao động, đồng thời kêu gọi giới chính trị gia hiểu rõ hơn về công nghệ này. “Chắc chắn có vấn đề, nhưng chúng có thể giải quyết được”, ông nhận định.