KTTH không chỉ dừng lại ở việc tái chế, mà bao hàm cả một triết lý thiết kế để loại bỏ chất thải, sử dụng năng lượng sạch và kéo dài vòng đời vật chất. Việc chuyển đổi này sẽ giúp các khu bảo tồn trở thành điểm đến du lịch xanh, có trách nhiệm, thu hút dòng khách du lịch sinh thái chất lượng cao và bảo vệ đa dạng sinh học một cách hiệu quả nhất.

Việt Nam sở hữu hệ thống Vườn Quốc gia và Khu Bảo tồn Thiên nhiên phong phú, là tài sản vô giá và là động lực cho du lịch sinh thái. Tuy nhiên, chính hoạt động du lịch, nếu không được quản lý chặt chẽ, có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng về môi trường: xả rác thải nhựa, ô nhiễm nguồn nước, và tiêu thụ năng lượng hóa thạch không cần thiết.

Kinh tế Tuần hoàn đưa ra một khuôn khổ mới, thay thế mô hình kinh tế tuyến tính (sản xuất - sử dụng - vứt bỏ), bằng cách tập trung vào tái sử dụng, tái chế và phục hồi vật liệu. Trong lĩnh vực du lịch, KTTH được áp dụng thông qua việc quản lý chất thải bền vững, sử dụng năng lượng tái tạo và xây dựng các cơ sở lưu trú thân thiện với môi trường. Đây là lộ trình bắt buộc để du lịch Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn xanh quốc tế.

Từ rác thải đến tài nguyên

Áp dụng KTTH tại các khu bảo tồn bắt đầu từ việc loại bỏ hoàn toàn nhựa dùng một lần, kiểm soát chặt chẽ rác thải từ hoạt động lưu trú và ăn uống. Mục tiêu của "zero waste" (không rác thải) là biến chất thải hữu cơ thành phân bón phục vụ nông nghiệp sinh thái tại chỗ, và tái chế chất thải vô cơ thành vật liệu xây dựng hoặc đồ dùng trang trí. TS Nguyễn Thế Chinh, Nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường chia sẻ về tầm quan trọng của mô hình mới: "KTTH là con đường tất yếu để Việt Nam đạt được cam kết Net Zero vào năm 2050. Đối với du lịch, các khu bảo tồn cần đi đầu trong việc thiết lập hệ thống phân loại, thu hồi và tái chế chất thải một cách khoa học. Việc biến chất thải hữu cơ thành compost (phân hữu cơ) để trồng rau sạch phục vụ du khách ngay tại khu bảo tồn không chỉ giải quyết vấn đề rác thải mà còn tạo ra sản phẩm du lịch nông nghiệp sinh thái có giá trị gia tăng cao".

Việc triển khai các trạm xử lý nước thải sinh hoạt ngay tại chỗ, sử dụng công nghệ sinh học để tái sử dụng nước cho mục đích tưới tiêu, cũng là một phần quan trọng của lộ trình KTTH. Điều này giúp bảo vệ nguồn nước sạch của khu vực bảo tồn khỏi ô nhiễm. Ông David, một nhà bảo tồn thiên nhiên từ Canada cho biết: "Tôi luôn tìm kiếm các khu nghỉ dưỡng có chứng nhận về bảo vệ môi trường. Việc thấy một khu resort sử dụng hệ thống năng lượng mặt trời, tái chế nước thải và cấm nhựa hoàn toàn khiến tôi tin tưởng vào cam kết bền vững của họ. Tôi sẵn sàng trả cao hơn 20% cho những trải nghiệm du lịch có trách nhiệm như vậy".

Năng lượng sạch và chứng chỉ xanh: Nâng cao trách nhiệm xã hội

Trụ cột thứ hai của KTTH là chuyển đổi sang năng lượng tái tạo và xây dựng các tiêu chuẩn xanh cho cơ sở lưu trú và dịch vụ. Các Vườn Quốc gia và khu bảo tồn, thường nằm ở vùng sâu vùng xa, có tiềm năng lớn về điện mặt trời và điện gió quy mô nhỏ để tự cung cấp năng lượng. Việc sử dụng đèn LED tiết kiệm điện, hệ thống đun nước nóng bằng năng lượng mặt trời là những bước đi cơ bản.

Về câu chuyện này, theo ông Phạm Chí Cường, Chuyên gia về du lịch bền vững tại Việt Nam, du lịch xanh và KTTH cần được cụ thể hóa bằng các tiêu chuẩn và chứng chỉ quốc tế. Các khu bảo tồn nên hướng tới các chứng chỉ như Green Globe hay LEED để khẳng định cam kết của mình. Việc sử dụng năng lượng mặt trời không chỉ giảm chi phí vận hành mà còn truyền tải thông điệp về trách nhiệm môi trường đến du khách. Ngoài ra, cần tạo ra các sản phẩm du lịch có tính giáo dục cao, khuyến khích du khách tham gia vào các hoạt động bảo tồn, như trồng rừng, theo dõi động vật hoang dã.

Việc liên kết chặt chẽ với cộng đồng địa phương là yếu tố không thể thiếu. KTTH phải đảm bảo mang lại lợi ích kinh tế cho người dân thông qua việc cung cấp các sản phẩm thủ công thân thiện môi trường, thực phẩm sạch và dịch vụ hướng dẫn viên du lịch sinh thái. Vườn quốc gia Bù Gia Mập chia sẻ: "Từ khi Vườn quốc gia chuyển sang mô hình du lịch sinh thái có trách nhiệm, chúng tôi không được phép sử dụng các chất tẩy rửa mạnh hay xả rác bừa bãi. Bù lại, chúng tôi được hỗ trợ trồng rau sạch, làm đồ thủ công từ vật liệu tái chế để bán cho khách du lịch. Điều này giúp bảo vệ rừng và cũng mang lại thu nhập ổn định hơn cho gia đình".

Áp dụng KTTH vào hoạt động của các Vườn Quốc gia và Khu Bảo tồn Thiên nhiên là chiến lược thông minh, giúp Việt Nam giải quyết hài hòa bài toán kinh tế và môi trường. Lộ trình này cần sự đồng bộ giữa chính sách vĩ mô về KTTH và sự cam kết của từng đơn vị du lịch. Khi các khu bảo tồn trở thành hình mẫu về du lịch xanh, có trách nhiệm, chúng sẽ không chỉ bảo vệ được đa dạng sinh học mà còn thu hút được dòng khách du lịch bền vững, tạo ra một hình ảnh mới, đẳng cấp hơn cho du lịch Việt Nam trên trường quốc tế./.