Nghịch lý dòng vốn chảy mạnh nhưng chưa thể chạm tới đích

Tính đến ngày 17/12/2025, bức tranh tài chính bền vững tại Việt Nam ghi nhận những chỉ số trái chiều khi dư nợ tín dụng xanh đạt khoảng 750.000 tỷ đồng, tăng 10,5% so với cuối năm trước. Dù tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2017 - 2025 duy trì ở mức ấn tượng trên 21% mỗi năm, nhưng tỷ trọng vốn xanh vẫn nằm ở "vùng trũng" khi chỉ chiếm chưa đầy 5% tổng dư nợ toàn hệ thống.

Thực trạng này cho thấy một nghịch lý: số lượng ngân hàng tham gia cung ứng vốn xanh đã tăng gấp 4 lần, song việc giải ngân vẫn như "đi trên dây" do thiếu các hướng dẫn kỹ thuật cụ thể. Sự chậm trễ trong việc xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia về dự án môi trường đã khiến nhiều ngân hàng rơi vào tình trạng thiếu căn cứ thẩm định, dẫn đến quy trình phê duyệt chồng chéo và làm mất đi cơ hội kinh doanh quý giá của doanh nghiệp.

Bà Phạm Thị Thanh Tùng - Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước (NHNN), nhận định rằng "điểm mờ" lớn nhất hiện nay là quy trình xác nhận dự án theo Quyết định 21 vẫn chưa có hướng dẫn chi tiết. Điều này khiến các tổ chức tín dụng gặp khó khăn trong việc đánh giá các tiêu chuẩn kỹ thuật môi trường chuyên sâu. Trong khi đó, PGS. TS. Nguyễn Đình Thọ - Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách tài nguyên và môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường), cảnh báo về sự "lệch pha" nghiêm trọng giữa nguồn vốn huy động ngắn hạn và nhu cầu vay dài hạn từ 10 đến 20 năm của các dự án năng lượng tái tạo. Ông Thọ nhấn mạnh rằng nếu không sớm thiết lập một cơ chế tái cấp vốn dài hạn, các ngân hàng thương mại sẽ rất khó lòng mạo hiểm để đồng hành cùng doanh nghiệp trong những dự án hạ tầng xanh quy mô lớn.

Đòn bẩy từ tiêu chuẩn quốc tế và kỳ vọng về một hệ sinh thái tài chính thông suốt

Điểm sáng lớn nhất của năm 2025 là sự vận hành của Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg, thiết lập bộ tiêu chí môi trường cấp quốc gia tiệm cận với các tiêu chuẩn khắt khe của thế giới. Bà Phạm Thị Thanh Tâm - Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính các ngân hàng và tổ chức tài chính (Bộ Tài chính), đánh giá đây là "kim chỉ nam" giúp củng cố niềm tin cho các nhà đầu tư ngoại và ngăn chặn triệt để tình trạng "tẩy xanh" đang diễn biến phức tạp. 

Áp lực chuyển đổi xanh không chỉ đến từ nội tại mà còn từ thị trường quốc tế, khi các ngành hàng xuất khẩu chủ lực như điện tử, máy tính với kim ngạch 82 tỷ USD hay nông sản xanh đang phải đối mặt với các tiêu chuẩn nghiêm ngặt từ các FTA. Việc tận dụng tốt ưu đãi thuế quan từ EVFTA hay CPTPP hiện nay đã trở thành yêu cầu sống còn, buộc doanh nghiệp phải xanh hóa quy trình sản xuất để duy trì sức cạnh tranh toàn cầu.

Ở góc độ hội nhập, TS. Nguyễn Thị Thu Trang - Chuyên gia pháp luật và hội nhập kinh tế quốc tế, nguyên Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI), cho rằng các FTA thế hệ mới vừa là áp lực, vừa là bệ phóng để tín dụng xanh bứt tốc.

Doanh nghiệp hiện nay không chỉ cần hỗ trợ lãi suất mà cần một hành lang pháp lý minh bạch để có thể tự tin đầu tư vào công nghệ bền vững. Lãnh đạo các ngân hàng lớn như Vietcombank và BIDV cũng đồng loạt kiến nghị cơ quan quản lý cần sớm ban hành các ưu đãi về tỷ lệ dự trữ bắt buộc hoặc cơ chế tái cấp vốn riêng cho danh mục xanh. Chỉ khi các nút thắt về hướng dẫn xác nhận dự án được tháo gỡ hoàn toàn, tín dụng xanh mới thực sự trở thành "mạch máu" chính của nền kinh tế, đưa Việt Nam tiến gần hơn đến cam kết Net Zero vào năm 2050./.