Một chiếc răng được sử dụng để phân tích ADN cổ trong nghiên cứu về quân đội của Napoleon (Ảnh: European Commission)

Năm 2025 ghi nhận sự bứt phá của công nghệ trong việc giải đáp những câu hỏi lịch sử chưa có lời giải. Tại Đảo Phục sinh (Rapa Nui), các nhà nghiên cứu đã phân tích các mỏ đá chứa tượng chưa hoàn thiện để hiểu rõ phương thức chế tác tượng Moai khổng lồ của người Polynesia. Trong khi đó, tại thành phố Pompeii, việc phát hiện một cầu thang đá cổ đã cho phép các nhà khảo cổ tái dựng lại đường chân trời của đô thị La Mã này trước thảm họa núi lửa năm 79 sau Công nguyên. Những phát hiện này không chỉ bổ sung dữ liệu khảo cổ mà còn mang lại góc nhìn chân thực hơn về đời sống cổ xưa.

Các phương pháp phân tích mới cũng giúp xác định danh tính và nguồn gốc của những di vật kỳ bí. Tại Áo, một xác ướp từ thế kỷ XVIII được bảo quản bằng kỹ thuật chưa từng được ghi nhận đã được xác định là giáo sĩ Franz Xaver Sidler von Rosenegg. Tại Đan Mạch, nghiên cứu về con thuyền Hjortspring 2.400 năm tuổi cho thấy tầm hoạt động của nó xa hơn nhiều so với dự đoán, đặc biệt là dấu vân tay cổ xưa trên nhựa đường đã tạo ra sợi dây liên kết trực tiếp giữa hiện đại và thủy thủ đoàn trong quá khứ. Ngay cả những địa danh bí ẩn như "dải hố" 5.200 lỗ tại Andes, Peru cũng dần lộ diện nguồn gốc nhờ sự kết hợp giữa thiết bị bay không người lái và phân tích vi thực vật.

Lĩnh vực di truyền học đóng vai trò then chốt trong việc đính chính các giả thuyết cũ về quá trình tiến hóa và chiến tranh. Phân tích ADN xác ướp "Tumat Puppies" ở Siberia đã khẳng định đây là sói hoang thay vì là chó thuần hóa sớm như nhận định trước đây, giúp làm rõ tiến trình con người thuần hóa loài vật. Đối với lịch sử quân sự, các bằng chứng di truyền mới cho thấy thất bại thảm khốc của quân đội Napoleon năm 1812 tại Nga không chỉ do thời tiết và sốt phát ban, mà còn do sự bủa vây của hàng loạt bệnh truyền nhiễm phức tạp khác đã bào mòn sức chiến đấu của binh sĩ.

Sự kết hợp giữa tư duy lịch sử và công nghệ hiện đại đang mở ra một chương mới cho ngành khoa học nhân văn. Những phát hiện trong năm 2025 minh chứng rằng quá khứ không hề bất biến; dưới ánh sáng của khoa học, những bí ẩn dù nằm sâu trong lòng đất hay ẩn khuất sau những dòng chữ cổ đều có thể được giải mã, giúp nhân loại hiểu rõ hơn về hành trình phát triển của chính mình.