Tháo gỡ nút thắt quy mô cùng áp lực đáo hạn

Bước sang những tháng đầu năm 2026, nhìn lại bức tranh toàn cảnh năm qua, giới chuyên gia đánh giá thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) Việt Nam đã vượt qua giai đoạn "thử lửa" cam go nhằm thiết lập nền tảng ổn định. Tại buổi tọa đàm do Moody’s Ratings phối hợp VIS Rating tổ chức gần đây, các số liệu cho thấy sự hồi sinh rõ nét về niềm tin. Ông Dương Đức Hiếu, Giám đốc, Chuyên gia phân tích cao cấp thuộc VIS Rating nhận định, sự ổn định này đến từ chất lượng các tổ chức phát hành được thanh lọc kỹ lưỡng qua những chu kỳ biến động.

Tính đến cuối năm 2025, quy mô thị trường TPDN đạt khoảng 1,4 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế cho rằng khi đặt con số này bên cạnh tổng dư nợ tín dụng hệ thống ngân hàng (ước khoảng 18,4 triệu tỷ đồng theo báo cáo từ Tổng cục Thống kê - Bộ Kế hoạch và Đầu tư) sẽ thấy khoảng cách rất lớn. Hiện tại, quy mô thị trường trái phiếu mới tương đương khoảng 1/13 tín dụng ngân hàng. Thực tế này phản ánh nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn vốn tín dụng, trong khi trái phiếu chưa phát huy hết vai trò dẫn vốn chủ lực.

Sự tăng trưởng quy mô trong hơn 3 năm qua duy trì mức 7 - 8% mỗi năm, tương đương mức tăng trưởng GDP danh nghĩa. Đây là con số khiêm tốn so với mục tiêu đưa dư nợ TPDN lên 25% GDP vào năm 2030 của Chính phủ. Hiện nay, tỷ lệ này mới dừng lại mức 11% GDP. Lý giải việc quy mô chưa bứt phá dù khối lượng phát hành mới năm 2025 đạt trên 600 nghìn tỷ đồng, ông Hiếu chỉ ra áp lực mua lại trước hạn cùng nghĩa vụ đáo hạn còn rất lớn. Nhóm ngân hàng vừa đóng vai trò tổ chức phát hành lớn nhất, vừa là nhà đầu tư tích cực mua lại, khiến dòng vốn luân chuyển mạnh nhưng số dư ròng khó tăng đột biến.

Điểm nghẽn khác cần tháo gỡ trong năm 2026 chính là cấu trúc kỳ hạn. Hiện nay, phần lớn trái phiếu có kỳ hạn từ 1 - 3 năm. Với nền kinh tế khát vốn cho các dự án hạ tầng vòng đời 10 - 20 năm, việc trái phiếu bị "ngắn hạn hóa" là một nghịch lý. Anh Nguyễn Bá Hùng, đại diện doanh nghiệp sản xuất tại Hà Nội chia sẻ: "Chúng tôi muốn phát hành trái phiếu kỳ hạn 5 - 7 năm nhằm ổn định kế hoạch tài chính, nhưng tâm lý nhà đầu tư vẫn e dè nếu thiếu sự bảo lãnh hoặc xếp hạng tín nhiệm uy tín". Do đó, việc nâng cao minh bạch thông tin trở thành yêu cầu bắt buộc nhằm kéo dài "tuổi thọ" các lô trái phiếu.

Khơi thông vốn hạ tầng cùng chuẩn mực phát triển mới

Trong cơ cấu phát hành, ngân hàng cùng bất động sản vẫn giữ vị thế áp đảo. Năm 2025, phát hành từ khối ngân hàng tăng khoảng 30 - 35% nhằm bổ sung vốn cấp 2, đáp ứng các chỉ số an toàn quốc tế. Với nhóm bất động sản, sự chuyển dịch đáng chú ý đã diễn ra. Thay vì phát hành nhằm đảo nợ như giai đoạn 2023 - 2024, sang năm 2025 cùng định hướng 2026, dòng tiền bắt đầu chảy vào các dự án cụ thể khi rào cản pháp lý dần được gỡ bỏ.

Dư địa thực sự của thị trường nằm ở mảng trái phiếu hạ tầng. Theo các báo cáo quy hoạch, nhu cầu vốn hạ tầng đến năm 2030 rất khổng lồ, trong khi ngân sách nhà nước dự kiến đáp ứng khoảng 70%. Khoảng trống 30% còn lại buộc phải huy động từ nguồn lực xã hội. Đây chính là "đất diễn" cho TPDN. Ông Hiếu cho rằng nếu có cơ chế bảo lãnh phù hợp, trái phiếu hạ tầng sẽ thu hút mạnh mẽ các nhà đầu tư tổ chức như quỹ bảo hiểm, quỹ hưu trí - những đơn vị ưa thích sự ổn định.

Xu hướng phát hành ra công chúng cũng đang trở thành "làn gió mới". Thay vì chỉ tập trung phát hành riêng lẻ, việc chào bán rộng rãi giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn dồi dào từ cư dân cùng các tổ chức tài chính. Điều này đòi hỏi quy trình công bố thông tin khắt khe, sự giám sát chặt chẽ từ phía Bộ Tài chính. Tăng cường vai trò các đơn vị xếp hạng tín nhiệm độc lập sẽ là chìa khóa giúp nhà đầu tư cá nhân tự tin tham gia thị trường.

Về rủi ro, thị trường có bước tiến dài trong xử lý nợ xấu trái phiếu. Thống kê từ VIS Rating cho thấy, năm 2025, giá trị trái phiếu chậm trả được xử lý đạt khoảng 51.000 tỷ đồng, tăng mạnh so với năm trước. Sự phục hồi từ ngành bất động sản cùng các dự án năng lượng tái tạo giúp doanh nghiệp có dòng tiền thực hiện nghĩa vụ với trái chủ. Rủi ro hệ thống được kiểm soát, nhường chỗ cho giai đoạn phát triển bền vững.

"Chúng ta không còn ở giai đoạn giải cứu, mà đang kiến tạo một thị trường đẳng cấp hơn", đại diện cơ quan quản lý nhận định. Trong năm 2026, kỳ vọng đa dạng hóa sản phẩm như trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững sẽ là động lực quan trọng đưa thị trường Việt Nam tiệm cận chuẩn mực khu vực. Việc hoàn thiện khung pháp lý cùng ý thức tự chịu trách nhiệm của các bên sẽ giúp thị trường đột phá về chất.

Sự hồi phục của thị trường trái phiếu doanh nghiệp thời gian qua minh chứng cho sức sống mãnh liệt của kênh dẫn vốn này. Với sự đồng hành từ các tổ chức xếp hạng tín nhiệm cùng sự điều tiết nhạy bén của cơ quan quản lý, năm 2026 hứa hẹn là thời điểm doanh nghiệp Việt vươn tầm, sử dụng công cụ nợ chuyên nghiệp, hiệu quả./.