Thế hệ Sandwich Generation hay còn gọi là thế hệ "Bánh mỳ kẹp", một thế hệ sẽ có những niềm hạnh phúc riêng nhưng cũng sẽ phải đối với những áp lực về tài chính, khi cùng lúc vừa tự chăm lo cho bản thân, vừa chăm sóc cho bố mẹ già, vừa nuôi dạy con cái. Trước đây, chỉ khi đến 40 - 50 tuổi, người ta mới trải qua giai đoạn này, nhưng hiện thế hệ này đang có xu hướng trẻ hóa và gia tăng ở độ tuổi 30.

Vậy làm thế nào để thế hệ "Bánh mỳ kẹp" sẽ giảm bớt những áp lực và cân bằng hơn khi bước vào giai đoạn với nhiều áp lực về tài chính, cũng như người trẻ cần chuẩn bị những gì từ sớm để có thể đón nhận những điều này một cách chủ động và tự chủ về tài sản, tài chính trong giai đoạn này.

Dưới đây là nội dung của cuộc trao đổi. 

BTV Mùi Khánh Ly: Như các ông cũng đã thấy, chúng ta có nhắc đến cụm từ "thế hệ Sandwich Generation" hay còn gọi là "thế hệ Bánh mì kẹp". Ông Long có thể giải thích cụm từ này xuất phát từ đâu không ạ?

TS. Trần Thăng Long: Thuật ngữ "Bánh mì kẹp - Sandwich Generation", bắt nguồn từ các nhà khoa học xã hội Hoa Kỳ. Vào khoảng năm 1980, người ta nhận ra một vấn đề của xã hội Hoa Kỳ lúc đó là những người ở trong độ tuổi thường từ 40 đến 50 tuổi, có những áp lực về cuộc sống, áp lực về tài chính. Khác với những thế hệ trước đó là thế hệ này có sức ép từ hai chiều. Thứ nhất là từ cha mẹ đã đến tuổi già, đã về hưu và cần phải phụng dưỡng và thứ hai là con của họ còn khá là nhỏ, cần chu cấp, chăm sóc, như vậy họ bị kẹp giữa hai thế hệ. Khi các nhà khoa học xã hội nghĩ ra thuật ngữ này, ban đầu, họ nghĩ chỉ ở một số quốc gia phát triển hoặc những quốc gia già hóa dân số như Hoa Kỳ, các nước ở châu Âu, châu Á, đặc biệt ở một số nước có nền kinh tế phát triển tốt trong giai đoạn đó như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc), Singapore hay những nước đang phát triển như Thái Lan.

BTV Mùi Khánh Ly: Hiện nay thì như chúng ta cũng đã thấy là thuật ngữ này đã xuất hiện ở Việt Nam rồi đúng không ạ? Và nếu chiếu theo những định nghĩa như ông Long vừa chia sẻ thì ông Hà Duy hiện nay cũng đang đến tuổi chăm sóc cho bố mẹ và con cái, chắc hẳn là cũng đang ở trong trạng thái "Bánh mì kẹp" như vậy?

Nhà thiết kế Hà Duy: Đúng, đây là lần đầu tiên tôi nghe về thuật ngữ này và ban đầu cũng không nghĩ là mình đang ở trong thời kì đấy. Ví dụ như tôi cũng rơi vào trạng thái là bố mẹ bắt đầu ở tuổi già và các con còn nhỏ, bản thân mình đang phải phân định giữa việc chăm sóc bố mẹ già, chăm sóc con cái với việc mà vừa phải đảm bảo được công việc cũng như những mối quan hệ bạn bè, xã hội tức là mình cảm thấy áp lực đang tăng lên. Và khi mình đang rơi vào trạng thái "Bánh mì kẹp" thì sẽ phải cân bằng nhiều hơn, tính toán nhiều hơn.

BTV Mùi Khánh Ly: Theo một thống kê là có đến 30% dân số ở Việt Nam hiện nay đang bước vào giai đoạn "bánh mì kẹp". Vậy ông Long có thể lý giải nguyên nhân vì sao không?

TS. Trần Thăng Long: Gần đây, cũng có quan điểm cho rằng độ tuổi chính thức của "Sandwich Generation" đang trẻ hóa rất nhanh. Trước đây người ta nghĩ từ 40 – 50 tuổi ở trong giai đoạn này, nhưng thực ra bây giờ từ trên 30 tuổi đã bắt đầu bước vào giai đoạn "Bánh mì kẹp". Nó cũng bắt nguồn từ diễn biến của thị trường việc làm và thị trường tài sản đang thay đổi rất nhanh.

Tôi nghĩ rằng, rất nhiều người cũng cảm nhận điều này và chỉ trước đây khoảng 5 - 6 năm, một người đi làm bình thường ở một thành phố lớn như Hà Nội hay Hồ Chí Minh, tiền tích lũy của họ thường cũng đủ để chi tiêu và có thể để dành cho những mục tiêu dài hạn như mua nhà, mua xe, đi du học. Và 2 - 3 năm gần đây, diễn biến của các loại tài sản, nhất là giá nhà ở các thành phố lớn, giá vàng hay giá kim loại quý đều tăng rất nhanh. Từ đó, rất nhiều người nhận ra rằng những tài sản, thu nhập tích lũy trong giai đoạn trước đây so với mong muốn thì rất khó, vậy nên bây giờ nhiều người có thể hơn 30 tuổi đã cảm thấy sức ép rất rõ. Theo thống kê, khoảng 30% dân số Việt Nam đang trong độ tuổi từ 30 tuổi đến trên 50 tuổi. Hiện tượng tăng giá các loại tài sản không chỉ diễn ra ở Việt Nam mà còn ở nhiều quốc gia khác trên thế giới, tốc độ tăng giá vượt xa so với tốc độ tăng của thu nhập. Vì từ giai đoạn Covid, chúng ta thấy rằng kinh tế toàn cầu có xu hướng giảm tốc rất nhanh và để chống chọi điều đó, các ngân hàng trung ương cũng như các quốc gia đều theo đuổi chính sách là tăng cung ứng tiền tệ ra thị trường, hỗ trợ cho nền kinh tế, dẫn đến lượng cung tiền trên toàn cầu sẽ gia tăng, điều này đã thúc đẩy việc tăng giá các loại tài sản, mà chúng ta cũng biết giá của loại tài sản chính trên thế giới thường được đánh giá theo những đồng ngoại tệ mạnh, như giá vàng, giá dầu đều được tính theo giá đồng USD và khi các kênh tài sản đang lên giá sẽ ảnh hưởng đến giá của tất cả loại tài sản này ở các quốc gia khác, trong đó có Việt Nam.

BTV Mùi Khánh Ly: Trong bối cảnh như vậy, là một chuyên gia trong lĩnh vực quản lý tài sản, tài chính thì theo ông Long mọi người cần làm gì để có thể giảm bớt được những áp lực tài chính và gia tăng được thu nhập cũng như là quản lý tài sản một cách hiệu quả hơn trong giai đoạn "Bánh mì kẹp" ạ?

TS. Trần Thăng Long: Tôi có quan sát khá hay và tôi cũng hay chia sẻ với những người bạn, anh chị em, đồng nghiệp của tôi là khi mình có thêm một tỷ đồng, mình có thể gửi tiết kiệm, mua vàng, mua chứng khoán, mua trái phiếu tức là đầu tư vào những kênh chính thống và mọi người đã có thêm một người làm việc cho mình. Nếu có hai tỷ là có thêm hai người. Bản thân mình luôn nỗ lực, cố gắng trong công việc, nhưng có lúc sức mình sẽ không thể bằng được đà tăng giá của tài sản và đôi khi tính liên thông cao. Trước đây, có những giai đoạn có thể tài sản này lên, còn tài sản kia xuống giá, nhưng khi tính liên thông cao có nghĩa là các tài sản có thể sẽ có diễn biến đồng pha và khi giá một tài sản đã tăng, còn lại nhiều khả năng các tài sản khác cũng sẽ tăng ở mức độ gần như vậy. Khi đó, những người đang chưa phân bổ được các loại tài sản tốt trong danh mục, họ sẽ cảm thấy mình bị bỏ lại phía sau. Vậy nên, mọi người hãy cố gắng để phân bổ tài sản ngay từ đầu và đừng nghĩ rằng phải có rất nhiều tiền mới phân bổ tài sản. Chúng ta có thể tích trữ được hàng tháng khoảng một vài triệu, chúng ta cũng nên phân bổ tài sản và tôi nghĩ rằng các loại tài sản ấy có những lúc diễn biến đồng pha nhưng cũng có những lúc sẽ diễn biến ngược với nhau. Đây cũng chính là một điểm hỗ trợ khi chúng ta có một danh mục mà có nhiều loại tài sản khác nhau thì chúng bù trừ cho nhau. Ở Việt Nam, tôi nghĩ chúng ta cũng bắt đầu có nhiều kênh đầu tư chính thống như gửi tiết kiệm, trái phiếu, cổ phiếu, vàng bạc, các loại kim loại quý, bất động sản. Trong khi đó, trong những năm vừa qua, chúng ta thấy cũng xuất hiện lừa đảo tài chính. Khi mọi người nghe nói có website nào đó có thể cung cấp cơ hội đầu tư vào một loại tài sản gần như cam kết sẽ tăng giá, khiến nhiều người thiếu kiến thức tài chính tốt, họ đã tin theo và bị lừa. Chính vì vậy, mọi người chỉ nên tập trung phân bổ vào những loại tài sản có tính chính thống.

BTV Mùi Khánh Ly: Vậy còn đối với những người trẻ, những người chưa đến giai đoạn này thì tôi nghĩ là họ, nếu như mà được chuẩn bị một tâm thế tốt cùng với những kỹ năng và kiến thức về tài chính, tài sản hẳn là sẽ cân bằng được hơn khi đến giai đoạn "Bánh mì kẹp". Trước hết thì về phía nhà thiết kế Hà Duy thì tôi được biết là ông là một nhà thiết kế đã thành công nhưng không phải là sinh ra đã ở vạch đích mà phải nỗ lực, cố gắng rất nhiều. Vậy thì ông có thể chia sẻ kinh nghiệm của ông là ông đã học được cách quản lý tài sản, tài chính như thế nào không?

Nhà Thiết kế Hà Duy: Công việc thiết kế thời trang mang lại cho tôi nhiều trải nghiệm tiền bạc, bởi khi mình có tiền mình mới có thể làm được nhiều thứ và mình cũng phải cảm ơn công việc. Ngoài công việc thiết kế, Duy cũng phải tìm hiểu về tài chính để gia tăng tài sản. Tôi cũng có những bài học, có thất bại, tuy nhiên, cũng may mắn khi không bị để lại hậu quả quá lớn. Các bé nhà tôi cũng đang ở trong độ tuổi mẫu giáo nên cũng không tốn quá nhiều. Tuy nhiên, có những khoản chăm sóc sức khỏe của bố mẹ, ăn uống gia đình thì tôi luôn dành chi phí cố định hàng tháng để đảm bảo được nhu cầu cơ bản của gia đình. Khi tôi có được nguồn thu nhập trong một tháng, tôi sẽ có những mục tiêu rõ ràng, dành từng khoản riêng để trả nhân viên, mua nguyên liệu, số tiền sẽ cần tiết kiệm và chi tiêu trong sinh hoạt gia đình hằng ngày và dành cho những nhu cầu cá nhân như đưa gia đình đi du lịch hay mua sắm.

BTV Mùi Khánh Ly: Như thế chúng ta cũng có thể thấy là kiếm được tiền đã khó nhưng mà để giữ được tiền lại càng khó hơn nữa đúng không ạ? Và ở góc độ là một đơn vị cung cấp các dịch vụ tài chính chuyên nghiệp thì ông Long có thể chia sẻ phía bên ông đang có những giải pháp tài chính như thế nào để có thể giúp cho mọi người, đặc biệt là các bạn trẻ sau này sẽ có thể chủ động hơn trong việc quản lý tài sản, tài chính của mình?

TS. Trần Thăng Long: BSC là một công ty chứng khoán thành viên của ngân hàng BIDV, một trong những ngân hàng lớn nhất ở Việt Nam. Là một tổ chức chuyên nghiệp như vậy thì theo chúng tôi, việc phân bổ liên quan đến tài sản, chúng ta nên có sự thận trọng và lựa chọn, tránh những chiêu trò lừa đảo tài chính, mọi người nên tập trung tài sản chất lượng và đầu tư vào những bên có uy tín cao. Hiện nay các tổ chức chuyên nghiệp và chính thống đều có các giải pháp tài sản, tài chính phù hợp cho các nhà đầu tư và hết sức thuận tiện. Ví dụ như các ứng dụng của BIDV cũng đã có sự kết nối tốt với rất nhiều loại tài sản khác nhau, như việc gửi tiền tiết kiệm bây giờ gần như làm online. Thứ hai, chúng ta có thể có những lựa chọn khác như kết nối giữa các ứng dụng của BIDV với BSC Smart Invest, nhà đầu tư chỉ cần đăng nhập vào ứng dụng của BIDV để kết nối với chứng khoán BSC giúp mở tài khoản và có thể phân bổ tiền thuận tiện, rồi mua những loại tài sản, như chứng chỉ quỹ, trái phiếu, cổ phiếu. Ngoài ra với BIDV Home, nhà đầu tư có thể lên đó và xem các tài sản liên quan đến bất động sản được niêm yết một cách công khai, minh bạch, được chứng nhận đầy đủ về giấy tờ hay có thể mua các loại tài sản khác. Như vậy thì chúng ta thấy rằng là việc phân bổ tài sản không quá nặng nề như trước đây và bây giờ thông qua các đơn vị chuyên nghiệp, chúng ta đều đã có khả năng phân bổ các loại tài sản một cách đa dạng. Khi chúng ta tích lũy đủ những khoản tiền lớn thì chúng ta sẽ đầu tư vào những loại tài sản lớn hơn.

BTV Mùi Khánh Ly: Thực ra thì khi mà tôi tiếp xúc với các nhà đầu tư bình thường, những người dân bình thường và người ta đang có nhu cầu đầu tư một chút thì khi nói liên hệ với các tổ chức chuyên nghiệp thì tôi cảm nhận là họ vẫn có một chút gì đó e dè. Ví dụ như khi nghe quản lý tài sản, tài chính thì họ nghĩ là khá to tát, hay ở một bậc cao hơn và thường người ta nói tôi không có nhiều tiền như vậy đâu, chỉ gọi là đầu tư chút chút thôi. Nếu là một người dân bình thường thì giả sử khi tôi đến BSC gặp ông Long thì tôi sẽ làm gì để biết đầu tư được đây ạ?

TS. Trần Thăng Long: Khi khách hàng làn đầu đến công ty chứng khoán BIDV (BSC), chúng tôi sẽ trao đổi với họ để có thể hiểu những mong muốn hay tình trạng tài chính của họ như thế nào, để có thể đưa ra bài toán quản lý tài sản, tài chính phù hợp nhất.

BTV Mùi Khánh Ly: Và có mất phí ngay lúc đó không ạ? Tôi nghĩ rằng chắc là mọi người sẽ lo lắng về phí tư vấn?

TS. Trần Thăng Long: Mọi người cũng không nên lo lắng quá, vì khi mọi người bắt đầu giải ngân hay bắt đầu đầu tư vào cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ thì lúc đó mọi người mới cần trả những loại phí có liên quan. Còn ban đầu, ví dụ như ở BSC chúng tôi sẽ giúp nhà đầu tư có thể định hình được chiến lược đầu tư nên như thế nào, vì với mỗi người sẽ có chiến lược khác nhau, nó tùy thuộc vào tình hình tài chính, cũng như tùy thuộc vào mong muốn hay khả năng chấp nhận rủi ro của từng người. Trong thời gian gần đây, khi chúng ta thấy rằng sự phát triển nhanh chóng của công nghệ đã giúp việc đầu tư trở nên dễ dàng và đơn giản hơn, nó cũng làm cho nhiều người nghĩ rằng ngay lập tức khi họ mở một tài khoản nào đó, bỏ tiền vào, mua một cái gì đó là trở thành nhà đầu tư ngay. Nhưng điều này không hoàn toàn đúng, thay vì thế, nên nói chuyện với những đơn vị có tính chuyên nghiệp cao để họ có thể giúp định hình một chiến lược phù hợp.

Và theo tôi, công ty chứng khoán, công ty bảo hiểm, ngân hàng là những tổ chức về tài chính có đầy đủ uy tín và có đầy đủ những năng lực về nhân sự, kinh nghiệm triển khai, cũng như những sản phẩm mà các đơn vị này cung cấp có tính tuân thủ pháp luật cao. Và việc chúng ta phân bổ vào những loại tài sản được pháp luật thừa nhận cũng đã là giảm rủi ro rồi. Dựa trên nền tảng của các quỹ đầu tư, chúng ta có thể phân bổ khoản tiền mà chúng ta đang tiết kiệm được vào những kênh này và hãy cố gắng phân bổ đều, để trứng vào nhiều giỏ. Phương pháp này thường có hiệu quả tốt.

Một điều mà mọi người cũng nên quan tâm là việc giáo dục sớm về tài chính cho các thế hệ tiếp theo rất quan trọng. Ở nước ngoài, tôi thấy họ đã dạy những kiến thức về tài chính ở chương trình tiểu học, việc một quốc gia có nền giáo dục tài chính tốt cho những người dân và đặc biệt là thế hệ trẻ sẽ giúp cho các bạn ấy trong tương lai có một nền tảng tài chính vững vàng, để ngay từ đầu khi bước chân đi làm đã bắt đầu có sự tích lũy và sau đó phân bổ tài sản, và khi bước vào độ tuổi mà chúng ta có nói là thế hệ "Bánh mì kẹp" thì các bạn đã có kiến thức tốt và có những khoản tích lũy nhất định, sau đó phân bổ tài sản để chăm sóc gia đình hay phát triển bản thân, những mối quan hệ xã hội sẽ trở nên thuận lợi hơn rất nhiều.

BTV Mùi Khánh Ly: Xin cảm ơn hai ông về những thông tin vừa rồi.