Dubai – "Trạm trung chuyển" khổng lồ của vàng lậu

Theo báo cáo chấn động từ tổ chức SwissAid (Thụy Sĩ), chỉ riêng trong năm 2022, hơn 435 tấn vàng đã bị buôn lậu ra khỏi châu Phi. Tính trung bình, mỗi ngày có hơn một tấn vàng "biến mất" khỏi các số liệu thống kê chính thức của các quốc gia khai thác. Đáng chú ý, khoảng 80-85% lượng vàng khai thác thủ công và quy mô nhỏ (ASM) tại đây đều đổ dồn về UAE, đặc biệt là các trung tâm tinh luyện tại Dubai.

Số liệu cho thấy sự chênh lệch đáng báo động: nếu năm 2020 mức chênh lệch giữa số liệu xuất khẩu từ châu Phi và nhập khẩu tại UAE là 234 tấn, thì đến năm 2022 con số này đã vọt lên 405 tấn. Điều này phơi bày quy mô buôn lậu không những không thuyên giảm mà còn đang phình to theo đà tăng của giá vàng thế giới. Sau khi được tinh luyện tại UAE, số vàng này "nghiễm nhiên" có giấy tờ hợp pháp để tái xuất sang các thị trường khó tính như Thụy Sĩ hay Ấn Độ dưới danh nghĩa nguồn gốc từ nơi tinh luyện cuối cùng.

Châu Phi hiện là khu vực sản xuất vàng lớn nhất hành tinh với những cái tên dẫn đầu như Ghana, Mali và Nam Phi. Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ có tới 32% - 41% tổng sản lượng vàng của lục địa này không hề được khai báo chính thức. Nguyên nhân gốc rễ bắt nguồn từ đặc thù khai thác thủ công tự phát của hàng triệu lao động, len lỏi qua hệ thống thu mua trung gian dày đặc trước khi rời khỏi biên giới.

Các chuyên gia kinh tế nhận định, việc truy xuất nguồn gốc vàng từ UAE là một nhiệm vụ "cực kỳ rủi ro". Quy định hiện hành tại nhiều quốc gia cho phép ghi nhận nơi tinh luyện cuối cùng là quốc gia xuất xứ, vô hình trung đã xóa sạch dấu vết của những thỏi vàng được đào lên từ các mỏ lậu tại châu Phi. Lỗ hổng này không chỉ khiến ngân sách các quốc gia châu Phi thất thu nghiêm trọng mà còn tiếp tay cho các mạng lưới rửa tiền và tài trợ xung đột bất hợp pháp.

Sức ép minh bạch hóa thị trường kim loại quý toàn cầu

Trước những cáo buộc về việc trở thành "thiên đường" cho vàng lậu, giới chức UAE khẳng định họ đã thực hiện nhiều cải cách để nâng cao tiêu chuẩn kiểm soát rủi ro và tuân thủ các thông lệ quốc tế. Phía Thụy Sĩ cũng bắt đầu thắt chặt giám sát dòng chảy hàng hóa để đảm bảo tính minh bạch trong các báo cáo thống kê thương mại.

Tuy nhiên, các tổ chức độc lập cho rằng những nỗ lực này vẫn chưa đủ. SwissAid kiến nghị các quốc gia cần bắt buộc công bố quốc gia xuất xứ thực sự của vàng thay vì chỉ chấp nhận nơi tinh luyện. Với quy mô thất thoát lên tới hàng chục tỷ USD mỗi năm, dòng vàng lậu này đang trực tiếp thao túng nguồn cung và làm sai lệch dữ liệu thị trường, gây ảnh hưởng đến sự ổn định của hệ thống tài chính toàn cầu, nơi sự minh bạch luôn được coi là giá trị cốt lõi.