Ngày 18/1, Tổng thống Guatemala Bernardo Arevalo ban bố “tình trạng vây hãm” có hiệu lực trong vòng 30 ngày, cho phép sử dụng toàn bộ lực lượng gồm cảnh sát và quân đội để trấn áp tình trạng bạo lực băng đảng đang leo thang tại nước này.

“Tình trạng vây hãm” có tác động tương tự lệnh thiết quân luật tại Guatemala, cho phép hạn chế hoặc đình chỉ các quyền tự do dân sự, mở rộng quyền hạn của lực lượng an ninh nhằm đối phó với các mối đe dọa trật tự công cộng. Theo đó, chính phủ có thể đình chỉ quyền hội họp và cho phép lực lượng an ninh bắt giữ, thẩm vấn nghi phạm mà không cần lệnh của tòa án.

Tuy nhiên, biện pháp này vẫn cần sự phê chuẩn của quốc hội Guatemala, hiện do phe đối lập kiểm soát.

Quyết định được đưa ra sau khi lực lượng an ninh giải cứu thành công 9 quản giáo tại nhà tù Renovacion I, cách thủ đô Guatemala City khoảng 75 km, sau khi họ bị tù nhân bắt làm con tin. Hiện các băng đảng vẫn đang giữ con tin tại hai nhà tù khác quanh thủ đô, gồm 28 người ở Fraijanes II và 9 người tại cơ sở Preventivo.

Bộ trưởng Nội vụ Marco Antonio Villeda cho biết chính phủ đang tiến hành đàm phán nhằm đảm bảo an toàn cho các con tin, song nhấn mạnh sẽ “không cúi đầu trước những tên tội phạm”.

Chính phủ Guatemala cáo buộc băng đảng tội phạm Barrio 18 đứng sau loạt vụ chiếm nhà tù nhằm đòi hỏi thêm đặc quyền cho các phạm nhân là thành viên tổ chức này, trong đó có thủ lĩnh Aldo Duppie, người đang thụ án tù với tổng mức án khoảng 2.000 năm.

Sau khi Aldo Duppie bị cảnh sát bắt giữ và chuyển đến cơ sở giam giữ khác, nhiều vụ bạo lực đã bùng phát tại thủ đô Guatemala City, nhắm vào lực lượng an ninh, khiến ít nhất 8 cảnh sát thiệt mạng và 10 người khác bị thương.

“Tội ác được thực hiện với ý đồ khủng bố lực lượng an ninh và người dân, nhằm khiến chúng ta từ bỏ cuộc chiến chống lại các băng đảng và nỗi sợ hãi mà chúng gieo rắc. Tuy nhiên, chúng sẽ thất bại”, Tổng thống Arevalo tuyên bố, đồng thời công bố quốc tang 3 ngày để tưởng niệm các cảnh sát thiệt mạng.

Giám đốc Cảnh sát Quốc gia Guatemala David Boteo khuyến cáo người dân hạn chế ra đường trong bối cảnh bạo lực leo thang. Bộ Giáo dục cũng quyết định hủy các lớp học trên toàn quốc vào ngày 19/1 để đảm bảo an toàn. Bộ trưởng Quốc phòng Henry Saenz cho biết quân đội sẽ duy trì sự hiện diện trên đường phố nhằm truy quét các nhóm tội phạm.

Tháng 10/2025, Quốc hội Guatemala tuyên bố Barrio 18 là tổ chức khủng bố, sau khi chính phủ Mỹ đưa băng đảng này vào danh sách các tổ chức khủng bố nước ngoài. Tỷ lệ án mạng tại Guatemala năm 2025 ở mức 16,1 trên 100.000 dân, cao gấp đôi mức trung bình toàn cầu.