Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), gián đoạn tại eo biển Hormuz đang đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào một đợt biến động lớn, với mức độ được đánh giá nghiêm trọng hơn cả các cú sốc dầu mỏ thập niên 1970.

Dẫn cảnh báo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ngày 22/3, cơ quan này cho biết tình trạng gián đoạn đã tạo ra "nút thắt năng lượng lớn nhất từ trước tới nay", khi tuyến vận chuyển chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu và khí toàn cầu gần như bị tê liệt từ cuối tháng 2.

Khoảng 11 triệu thùng dầu mỗi ngày cùng 140 tỷ m³ khí đốt bị gián đoạn, khiến giá dầu thô vượt mốc 100 USD/thùng và kéo theo mặt bằng giá năng lượng tăng mạnh. Tác động không chỉ dừng ở giá nhiên liệu mà còn lan sang lạm phát, chi phí nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng chưa phục hồi hoàn toàn và áp lực lạm phát vẫn cao, cú sốc lần này được xem là một trong những biến động năng lượng nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, ảnh hưởng rộng đến sản xuất, thương mại và đời sống.

Thực tế, nhiều nhà máy lọc dầu tại châu Á đã phải giảm công suất do thiếu nguồn cung, trong khi tại châu Âu, giá khí đốt tăng hơn 60%, kéo chi phí sản xuất và sinh hoạt tăng cao. Tại Pháp, giá xăng phổ biến khoảng 1,87 euro/lít và dầu diesel khoảng 2,03 euro/lít.

Trước diễn biến phức tạp, nhiều quốc gia đã triển khai các biện pháp điều hành nhằm giảm áp lực giá và đảm bảo an ninh năng lượng. Ở châu Á, các nước như Sri Lanka, Philippines, Thái Lan áp dụng nhiều giải pháp như hạn mức nhiên liệu, điều chỉnh thời gian làm việc, xem xét áp trần giá hoặc hạn chế phương tiện. Hàn Quốc và Nhật Bản tăng cường dự trữ và kiểm soát giá.

Tại Việt Nam, với đặc thù là nước nhập khẩu ròng xăng dầu, biến động giá thế giới đã nhanh chóng tác động đến nền kinh tế. Tuy nhiên, theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, công tác điều hành đã được triển khai sớm, chủ động và đồng bộ, giúp nguồn cung trong nước cơ bản được bảo đảm, không xảy ra gián đoạn diện rộng.

Việc điều hành giá được thực hiện linh hoạt, bám sát diễn biến thị trường thế giới, kết hợp giữa Quỹ Bình ổn và các công cụ thuế, phí nhằm hạn chế biến động mạnh, góp phần kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô. Đồng thời, các giải pháp tăng dự trữ và đảm bảo lưu thông hệ thống phân phối cũng được triển khai đồng bộ.

Về mặt bằng giá, cơ quan này cho biết giá xăng dầu tại Việt Nam hiện thấp hơn đáng kể so với nhiều nước trong khu vực.

Cụ thể, tại Thái Lan, giá xăng Gasohol 95 khoảng 26.400 đồng/lít và dầu diesel khoảng 24.900 đồng/lít sau trợ giá, trong khi giá thị trường trước hỗ trợ cao hơn nhiều. Tại Campuchia, giá xăng và dầu diesel lần lượt khoảng 35.600 đồng/lít và 44.200 đồng/lít.

Ở Trung Quốc, giá xăng RON95 khoảng 34.600 đồng/lít và dầu diesel khoảng 31.600 đồng/lít, còn tại Lào, giá xăng RON95 và dầu diesel lần lượt ở mức khoảng 47.600 đồng/lít và 41.100 đồng/lít.

So với các quốc gia này, giá xăng dầu tại Việt Nam được đánh giá là thấp hơn đáng kể, trong khi vẫn bảo đảm nguồn cung và không áp dụng các biện pháp hành chính mạnh như hạn mức mua hay áp trần cứng trên diện rộng.

Theo nhận định của cơ quan quản lý, diễn biến hiện nay cho thấy các nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu dễ bị tổn thương trước các cú sốc địa chính trị. Trong ngắn hạn, cần ưu tiên đảm bảo nguồn cung, điều hành giá linh hoạt và kiểm soát thị trường.

Về dài hạn, các giải pháp như tăng dự trữ chiến lược, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, phát triển năng lượng tái tạo và tăng cường hợp tác khu vực được xem là cần thiết để ứng phó với các gián đoạn tại những điểm nghẽn như eo biển Hormuz.