Dự án đường kết nối di tích tháp Chăm Hòn Chuông có tổng vốn đầu tư 125 tỉ đồng, dự kiến triển khai trong giai đoạn 2025 - 2027. Tuyến đường có chiều dài 6,2 km, mặt đường rộng 6,5 m được đổ bê tông xi măng kiên cố, đảm bảo lưu thông an toàn trong điều kiện địa hình đồi núi phức tạp. Điểm đầu của tuyến bắt đầu từ Km8+200 trên tỉnh lộ ĐT.636 và kết thúc tại khu vực chân tháp.

Việc hình thành tuyến giao thông hoàn chỉnh không chỉ giúp công tác quản lý, bảo vệ và trùng tu di tích thuận lợi hơn mà còn tạo động lực khai thác quỹ đất, thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương. Đồng thời, đây cũng là bước đi quan trọng để hiện thực hóa tiềm năng du lịch văn hóa - sinh thái gắn liền với Khu di tích Quốc gia Núi Bà.

Tọa lạc trên đỉnh núi Bà ở độ cao khoảng 800m so với mực nước biển, tháp Hòn Chuông giữ kỷ lục là ngôi tháp Champa có vị trí xây dựng cao nhất Việt Nam còn tồn tại. Do nằm trên tảng đá có hình dáng giống chiếc chuông úp, di tích này được người dân gọi tên là Hòn Chuông. Ngoài ra, tảng đá này còn gắn liền với cái tên Hòn Vọng Phu bởi hình dáng từ xa trông như một người mẹ đang dắt tay con.

Khác biệt hoàn toàn với các tháp Champa truyền thống như tháp Bánh Ít hay tháp Dương Long, tháp Hòn Chuông sở hữu kiến trúc độc bản: Tường tháp xây thóp dần lên đỉnh, không có hệ thống cột ốp hay hoa văn trang trí cầu kỳ. Với vị thế đắc địa nhìn thẳng về phía Tây tới Thành Đồ Bàn (Thành Hoàng Đế), các chuyên gia nhận định đây có thể là một công trình mang tính quân sự hơn là tín ngưỡng, đóng vai trò như một đài quan sát bảo vệ kinh đô xưa.

Điều thú vị là ngôi tháp này không hề được đề cập trong các tài liệu khảo tả di tích Chàm của người Pháp đầu thế kỷ XX. Phải đến năm 1993, trong một đợt khảo sát khu căn cứ cách mạng Núi Bà, các nhà nghiên cứu mới tình cờ phát hiện ra kiến trúc độc đáo này. Dưới nền đất xung quanh, các cán bộ bảo tàng đã tìm thấy nhiều mảnh gạch Chăm, ngói mũi lá và ngói gốm hình sừng bò, khẳng định sự hiện diện của nền văn minh Champa tại khu vực núi cao.

Hiện nay, các chuyên gia khuyến cáo việc trùng tu cần được khảo sát cực kỳ cẩn trọng để không làm biến dạng hiện trạng độc đáo của di tích. Việc đầu tư hạ tầng giao thông lần này được kỳ vọng sẽ đưa tháp Hòn Chuông thoát khỏi sự "ẩn mình" bấy lâu, trở thành một điểm sáng trên bản đồ di sản và du lịch của tỉnh Gia Lai trong tương lai gần./.