Cuối tuần qua, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ áp thuế 10% và có thể tăng lên 25% với hàng nhập khẩu từ 8 nước châu Âu, gồm Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan, vì vấn đề Greenland, một số chính trị gia châu Âu đã đề cập đến khả năng đáp trả trên mặt trận kinh tế.

Trong phản ứng ban đầu, một số nghị sĩ Nghị viện châu Âu tuyên bố có thể “đóng băng” việc phê chuẩn thỏa thuận thương mại với Mỹ. Cứng rắn hơn, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết sẽ đề nghị kích hoạt “công cụ chống cưỡng ép” (Anti-Coercion Instrument).

Được ví như “bazooka thương mại”, công cụ này chưa từng được EU kích hoạt, nhằm trừng phạt các đối tác tìm cách gây sức ép với khối. Theo đó, EU có thể siết nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ vào thị trường 450 triệu dân của 27 quốc gia thành viên, hạn chế đầu tư, quyền tiếp cận các chương trình mua sắm công, cũng như giới hạn bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Tuy nhiên, đáp trả thương mại vẫn chưa phải “vũ khí” mạnh nhất mà EU đang nắm giữ. Theo ông George Saravelos, Trưởng bộ phận nghiên cứu ngoại hối của Deutsche Bank, Mỹ có một điểm yếu then chốt. “Châu Âu sở hữu Greenland và cũng sở hữu rất nhiều trái phiếu kho bạc Mỹ”, ông nhận định.

EU hiện là chủ nợ lớn nhất của nền kinh tế lớn nhất thế giới. Để bù đắp thâm hụt thương mại, Mỹ cần dòng vốn lớn từ bên ngoài, đồng thời Bộ Tài chính nước này phải tài trợ thâm hụt ngân sách thông qua phát hành thêm nợ, phần lớn được bán cho các nhà đầu tư nước ngoài.

Tổng cộng, các nước châu Âu đang nắm giữ khoảng 8.000 tỷ USD trái phiếu và cổ phiếu Mỹ, gần gấp đôi tổng lượng nắm giữ của phần còn lại của thế giới. “Trong bối cảnh ổn định địa kinh tế của liên minh phương Tây đang bị đe dọa nghiêm trọng, không rõ vì sao người châu Âu vẫn sẵn sàng tiếp tục đóng vai trò chủ nợ này”, ông Saravelos bình luận.

Thực tế, mùa hè năm ngoái, khi ông Trump đe dọa áp thuế hàng nhập khẩu châu Âu, các quỹ hưu trí Đan Mạch đã đi đầu trong việc giảm mức độ tiếp xúc với USD và đưa vốn hồi hương, khởi phát xu hướng được gọi là “bán tài sản Mỹ” (sell America).

Theo ông Saravelos, với mức độ tiếp xúc với USD của châu Âu vẫn còn rất cao, những diễn biến gần đây có thể tiếp tục thúc đẩy quá trình tái cân bằng khỏi đồng tiền này. Ông cũng cho rằng EU có thêm đòn bẩy trước thềm bầu cử giữa kỳ của Mỹ, khi chính quyền Tổng thống Trump đang tập trung vào các vấn đề chi phí sinh hoạt.

Khi đó, các động thái liên quan đến dòng vốn của EU có thể tác động trực tiếp đến lợi suất trái phiếu kho bạc và lạm phát tại Mỹ. Hiện sự phụ thuộc lẫn nhau giữa thị trường tài chính châu Âu và Mỹ đang ở mức kỷ lục. “Việc ‘vũ khí hóa’ dòng vốn, chứ không phải các dòng chảy thương mại, mới là yếu tố có khả năng gây xáo trộn thị trường lớn nhất”, ông Saravelos nhận định.

Cho đến nay, giới chức châu Âu phát tín hiệu rằng chủ quyền Greenland là lằn ranh đỏ không thể thỏa hiệp, trong khi chính quyền Tổng thống Trump cũng không nhượng bộ lập trường của mình.

Dù vậy, mức độ phản ứng kinh tế của EU vẫn cần được cân nhắc thận trọng. Giới phân tích cho rằng, các mức thuế mà Tổng thống Donald Trump đe dọa áp lên 8 nước châu Âu mang tính biểu tượng chính trị nhiều hơn là tác động kinh tế thực chất.

Ông Neil Shearing, chuyên gia kinh tế trưởng của Capital Economics, ước tính mức thuế 10-25% chỉ khiến GDP các nền kinh tế NATO bị ảnh hưởng giảm khoảng 0,1-0,3 điểm phần trăm và làm lạm phát Mỹ tăng thêm 0,1-0,2 điểm phần trăm. Trong khi đó, theo ING, việc tăng thuế thêm 25% có thể khiến GDP châu Âu giảm khoảng 0,2 điểm phần trăm.

“Tác động chính trị sẽ lớn hơn nhiều so với tác động kinh tế”, ông Neil Shearing cảnh báo. Theo ING, nếu căng thẳng leo thang thành một cuộc chiến thương mại toàn diện, cả EU và Mỹ đều sẽ là bên “thua cuộc”. Nhà băng này cũng lưu ý rằng kinh nghiệm 12 tháng qua cho thấy không nên phản ứng thái quá, bởi không phải mọi tuyên bố cứng rắn hay kịch tính đều được thực thi.