Phát biểu tại một hội nghị quốc phòng ở Brussels (Bỉ), Đại diện cấp cao của Liên minh châu Âu (EU) về chính sách đối ngoại và an ninh Kaja Kallas khẳng định EU vẫn mong muốn duy trì mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương vững chắc. Tuy nhiên, bà cho rằng châu Âu buộc phải thích ứng với những thay đổi mang tính nền tảng trong chính sách của Washington.

Theo bà, Mỹ vẫn sẽ là đối tác và đồng minh của châu Âu, nhưng thực tế mới đòi hỏi EU phải điều chỉnh cách tiếp cận. Bà đồng thời cảnh báo nguy cơ xuất hiện những rạn nứt lâu dài trong quan hệ hai bờ Đại Tây Dương, trong bối cảnh trật tự thế giới đang dịch chuyển theo hướng đề cao sức mạnh và các vùng ảnh hưởng.

Bà Kallas nhấn mạnh EU cần thúc đẩy năng lực quốc phòng độc lập hơn với Mỹ, đảm nhận vai trò lớn hơn trong NATO, đồng thời xem xét khả năng xây dựng một lực lượng quân sự chung của EU do các quốc gia thành viên tài trợ và sở hữu.

Niềm tin của châu Âu đối với Mỹ với vai trò đối tác quốc phòng đã suy giảm kể từ khi Tổng thống Donald Trump nhiều lần đặt vấn đề về mức đóng góp của Washington cho NATO. Gần đây, ông cũng gây chú ý khi cảnh báo có thể giành quyền kiểm soát Greenland, vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch – một thành viên NATO.

Bà Kallas cho rằng châu Âu không còn là ưu tiên hàng đầu của Mỹ và sự thay đổi này mang tính cấu trúc, diễn ra trong thời gian dài chứ không chỉ là hiện tượng tạm thời. Vì vậy, bà nhấn mạnh châu Âu cần chủ động hơn trong việc bảo đảm an ninh của chính mình.

Trong số các đề xuất, bà đưa ra ý tưởng tăng cường quyền tự chủ quốc phòng cho châu Âu và củng cố sự gắn kết của các quốc gia châu Âu trong NATO. Bà cũng đặt vấn đề liệu 23 quốc gia thành viên NATO đồng thời là thành viên EU có thể được giao các “mục tiêu năng lực châu Âu” hay không.

Ngoài ra, bà kêu gọi EU và NATO cải thiện việc chia sẻ thông tin tình báo, vốn đang gặp trở ngại do căng thẳng giữa đảo Síp – thành viên EU – và Thổ Nhĩ Kỳ – thành viên NATO. Hiện nay, cơ chế chia sẻ thông tin chủ yếu dựa trên từng đồng minh riêng lẻ, còn chậm và thiếu hiệu quả, khiến EU khó điều phối nguồn lực để hỗ trợ các nước đạt mục tiêu chung của NATO.

Bà Kallas cũng đề xuất EU nên kích hoạt điều khoản phòng thủ chung của riêng khối, điều khoản chưa từng được sử dụng trước đây.

Kết luận, bà cảnh báo thế giới đang có nguy cơ quay lại trật tự chính trị dựa trên cưỡng ép, các vùng ảnh hưởng và logic “kẻ mạnh quyết định lẽ phải”. Theo bà, châu Âu cần nhìn nhận rõ sự chuyển dịch sâu rộng này sẽ còn kéo dài và phải hành động với tinh thần khẩn trương.