Giữa lúc thị trường tài chính thế giới đang tập trung vào những biến động ngắn hạn, Elon Musk – người hiện sở hữu khối tài sản hơn 700 tỷ USD – lại đưa ra những dự báo dài hạn gây tranh cãi. Trong một tập podcast mới đây, ông chủ Tesla và SpaceX mô tả một tương lai mà các quy luật kinh tế, lao động và thậm chí cả sinh học con người sẽ bị đảo lộn.

Dự báo gây chú ý nhất liên quan trực tiếp đến tiền bạc. Theo The Economic Times, Musk cho rằng trong vòng 10–20 năm tới, các khoản tiết kiệm và quỹ hưu trí mà con người đang tích lũy sẽ trở nên “vô nghĩa”. Lý do, theo ông, là sự xuất hiện của một nền kinh tế “siêu dư thừa”, nơi trí tuệ nhân tạo (AI) và robot đảm nhận toàn bộ quá trình sản xuất – từ xây dựng nhà cửa, trồng trọt đến chế tạo hàng hóa – với chi phí gần bằng 0. Khi nguồn cung trở nên vô hạn, giá cả sụp đổ và tiền lương không còn là thước đo quyền lực kinh tế.

Trên tờ Mint, Musk gọi viễn cảnh này là “thu nhập cao phổ quát”, thay vì “thu nhập cơ bản”. Theo ông, khi không còn khan hiếm, con người có thể sở hữu mọi thứ mình muốn, buộc xã hội phải nhìn lại vai trò và giá trị của tiền tệ trong dài hạn.

Không chỉ dừng ở kinh tế, Musk còn đưa ra cảnh báo trực diện về thị trường lao động. Fortune dẫn lời vị tỷ phú cho rằng chỉ trong khoảng 3 năm tới, robot có thể đảm nhiệm công việc của bác sĩ phẫu thuật, thậm chí làm tốt hơn con người. Musk chỉ ra các hạn chế của ngành y hiện nay như thời gian đào tạo dài, khả năng cập nhật kiến thức chậm và sai sót khó tránh khỏi của con người. Ông tin rằng đến năm 2030, số robot Optimus của Tesla tham gia phẫu thuật có thể vượt tổng số bác sĩ phẫu thuật trên toàn cầu.

Xa hơn, Musk dự đoán trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) có thể xuất hiện ngay trong năm nay và đến năm 2030, trí thông minh của AI sẽ vượt xa tổng trí tuệ của toàn nhân loại cộng lại. Theo ông, sẽ không có bất kỳ “vùng cấm” nào cho robot, kể cả những nghề đòi hỏi trình độ cao nhất.

Ở góc nhìn sinh học, Elon Musk tiếp cận vấn đề tuổi thọ bằng tư duy của một kỹ sư. Ông coi cái chết như một “lỗi lập trình” và tin rằng AI sẽ giúp con người kéo dài tuổi thọ một cách đột biến, thậm chí tiến gần đến sự bất tử. “Cơ thể già đi theo một quy trình đồng bộ. Thay đổi chương trình đó, bạn sẽ sống lâu hơn”, Musk lập luận.

Tuy nhiên, chính viễn cảnh vật chất dư thừa và tuổi thọ kéo dài lại đặt ra một nghịch lý mới. Khi robot làm hầu hết công việc, hàng hóa gần như miễn phí và con người không còn bị giới hạn bởi tuổi tác, xã hội sẽ phải đối mặt với khủng hoảng về mục đích sống. Lao động khi đó trở thành lựa chọn mang tính giải trí hơn là nhu cầu sinh tồn.

Theo Mint, Musk thừa nhận con đường đi đến “thiên đường” này sẽ đầy biến động và bất ổn xã hội. Thách thức lớn nhất của nhân loại trong tương lai không còn là kiếm tiền, mà là tìm kiếm ý nghĩa tinh thần khi mọi nhu cầu vật chất đều được đáp ứng.

“Chúng ta đã ở trên đỉnh tàu lượn siêu tốc và bắt đầu lao xuống”, Musk ví von về thời điểm “điểm kỳ dị” của công nghệ. Với phần còn lại của thế giới, từ hiện tại đến viễn cảnh mà Musk mô tả vẫn là một chặng đường dài và gập ghềnh. Thay vì vội vàng tin rằng tiền bạc sắp trở nên vô giá trị, câu hỏi quan trọng hơn với mỗi cá nhân có lẽ là: trong một thế giới nơi robot làm thay mọi việc, con người sẽ định vị bản thân và tìm ý nghĩa sống như thế nào.