Du lịch văn hóa: Từ bản sắc đến giá trị kinh tế

Định hình lại tư duy phát triển: Từ bảo tồn tĩnh đến kinh tế di sản văn hóa

Nền kinh tế hiện đại đặt ra những yêu cầu khắt khe về sự đổi mới, trong đó ngành du lịch Việt Nam đang khẳng định vị thế là một trong những điểm sáng chiến lược. Việc khai thác giá trị văn hóa trong các hoạt động du lịch không đơn thuần là việc trưng bày quá khứ, mà là quá trình thổi sức sống mới vào di sản thông qua các mô hình sáng tạo toàn diện.

Khi một tài nguyên văn hóa được gia tăng giá trị bằng tư duy kinh tế và công nghệ, nó lập tức kích hoạt cả một hệ sinh thái dịch vụ rộng lớn bao gồm lưu trú, giải trí, ẩm thực, thương mại hoạt động xuyên suốt cả ngày lẫn đêm. Đây chính là động lực quan trọng để tối ưu hóa nguồn thu, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu của du khách nội địa cũng như quốc tế.

Thực tiễn từ các mô hình kinh tế văn hóa di sản tiêu biểu

Sự chuyển dịch từ tư duy bảo tồn tĩnh sang kinh tế di sản đã và đang được minh chứng rõ nét qua nhiều mô hình thành công tại các địa phương trọng điểm trên cả nước. Tại Thủ đô Hà Nội, các sản phẩm du lịch văn hóa về đêm đã tạo ra những bước đột phá mạnh mẽ trong việc thu hút công chúng.

Điển hình như di tích Nhà tù Hỏa Lò với tour đêm "Đêm thiêng liêng", lượng khách đã ghi nhận mức tăng trưởng gấp hai đến ba lần so với thời điểm trước đại dịch năm 2019, đồng thời đòi hỏi du khách phải đặt lịch từ sớm. Bên cạnh đó, các sản phẩm như tour đêm Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám hay show diễn thực cảnh Tinh hoa Bắc Bộ đang đóng vai trò thiết yếu trong việc đa dạng hóa trải nghiệm, khắc phục tình trạng nhàm chán và giữ chân du khách ở lại lâu hơn.

Tại miền Trung, Cố đô Huế đã và đang triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm hiện thực hóa chủ trương phát triển văn hóa. Không chỉ dừng lại ở việc tham quan các lăng tẩm, đền đài truyền thống, du khách nay đã có cơ hội trải nghiệm các chương trình như "Dạ Yến hoàng cung", theo dõi nghi lễ đổi gác hoặc thưởng thức nhã nhạc cung đình kết hợp với ẩm thực hoàng gia. Việc ứng dụng công nghệ thực tế ảo và kỹ thuật 3D mapping đã tạo ra những sản phẩm du lịch di sản mới mẻ, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường hiện đại. Những bước đi này bám sát tinh thần chỉ đạo về việc phát triển các lễ hội theo hướng mở, gần gũi với du khách và gắn kết chặt chẽ giá trị di sản trong các ngành dịch vụ.

Ở quy mô vùng, sự chuyển mình của Ninh Bình từ một điểm đến mờ nhạt, đối mặt với các vấn đề môi trường do khai thác công nghiệp, trở thành hình mẫu tiêu biểu cho kinh tế di sản. Hơn một thập kỷ kể từ khi Quần thể danh thắng Tràng An được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, lượng khách đổ về địa phương này đã tăng vọt lên mức gần 19,4 triệu lượt vào năm ngoái. Đáng chú ý, việc một di sản được định giá trị kinh tế khổng lồ cho thấy quan niệm về văn hóa đã có sự thay đổi căn bản: văn hóa không chỉ để ngắm nhìn mà thực sự là một tài sản kinh tế hữu hình. Theo đánh giá từ đại diện UNESCO tại Việt Nam, Tràng An là minh chứng điển hình cho mô hình hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, nơi dòng vốn du lịch lan tỏa rộng rãi đến các lĩnh vực thương mại, lưu trú, ẩm thực và trực tiếp nâng cao thu nhập cho cộng đồng dân cư bản địa.

Sự phối hợp liên ngành và tiềm năng từ chuỗi giá trị ẩm thực - làng nghề

Số liệu thống kê quốc tế cho thấy khoảng 40% lượng khách du lịch toàn cầu lựa chọn những trải nghiệm gắn liền với đời sống bản địa. Để biến tiềm năng to lớn này thành giá trị kinh tế thực tế, quá trình triển khai đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ và đồng bộ giữa nhiều chủ thể trong hệ sinh thái xã hội.

Theo các chuyên gia kinh tế du lịch, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, định hướng chiến lược và xây dựng khung chính sách hỗ trợ môi trường đầu tư. Trong khi đó, khối doanh nghiệp đóng vai trò là lực lượng xung kích trực tiếp đầu tư, phát triển sản phẩm sáng tạo và đưa văn hóa tiếp cận thị trường quốc tế. Các nghệ sĩ và nghệ nhân giữ nhiệm vụ cốt lõi là bảo lưu tinh thần và giá trị nguyên bản của di sản. Song song với đó, cộng đồng địa phương chính là chủ thể quyết định sự bền vững khi trực tiếp tham gia, duy trì và lan tỏa các giá trị văn hóa ấy vào đời sống thường nhật.

Hướng tới mục tiêu chiến lược đưa du lịch văn hóa đóng góp từ 20% đến 25% tổng thu từ khách du lịch vào năm 2030, ngành du lịch cần chú trọng khai thác hiệu quả các phân khúc tiềm năng như ẩm thực và làng nghề truyền thống. Thực tế đã chứng minh, những món ăn đường phố hay đặc sản địa phương khi được thưởng thức bởi các nguyên thủ quốc gia hay những nhân vật nổi tiếng sẽ tạo ra hiệu ứng truyền thông tự nhiên mạnh mẽ hơn bất kỳ chiến dịch quảng cáo tốn kém nào.

Nếu xây dựng được một chuỗi giá trị bài bản, chuyên nghiệp, gắn kết chặt chẽ giữa du lịch, ẩm thực và các làng nghề truyền thống, ngành du lịch văn hóa Việt Nam hoàn toàn có đủ cơ sở để bứt phá mạnh mẽ, đóng góp xứng đáng vào sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại:

https://vtvgo.vn/video/catalog/list/ffc98a39-06ff-424b-a85f…lich-su--di-san-19,ffc98a39-06ff-424b-a85f-388837a68f87.html