Sức ép từ quy mô vốn gần 1 triệu tỷ đồng

Số liệu từ Bộ Tài chính cho thấy tổng kế hoạch vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước năm 2026 được giao ở mức kỷ lục là 995.348,05 tỷ đồng. Nếu tính cả phần vốn địa phương giao tăng và vốn kéo dài, tổng nguồn lực vượt ngưỡng 1.008.610 tỷ đồng. Đây là con số lớn nhất từ trước đến nay, cao hơn năm 2025 khoảng 93 nghìn tỷ đồng, minh chứng cho quyết tâm đột phá hạ tầng của Chính phủ.

Tính đến hết ngày 28/2/2026, cả nước giải ngân được 55.739,8 tỷ đồng. Dù tỷ lệ 5,6 phần trăm tương đương cùng kỳ năm ngoái, nhưng xét về giá trị tuyệt đối đã tăng thêm hơn 10.928 tỷ đồng. Điều này phản ánh nỗ lực của các bộ, ngành và địa phương trong việc đưa vốn vào nền kinh tế ngay từ đầu năm.

Bức tranh giải ngân có sự phân hóa rõ rệt. Trong khi vốn ngân sách địa phương đạt 7 phần trăm, thì vốn ngân sách trung ương mới đạt 2,9 phần trăm. Đáng chú ý, có 6 bộ và 14 địa phương giải ngân tốt như Ngân hàng Chính sách xã hội, Bộ Công thương, Hải Phòng, TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội. Ngược lại, vẫn còn 25 bộ, cơ quan trung ương giải ngân dưới 1 phần trăm hoặc chưa có khối lượng thanh toán.

Điểm nghẽn từ chuyển tiếp thể chế và thực tế thi công

Năm 2026 mang đặc thù chuyển giao giai đoạn khi nhiều văn bản quy phạm pháp luật mới chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Việc tiếp cận các cơ chế mới về đấu thầu, định giá và quản lý dự án bước đầu gây lúng túng tại cơ sở. Bên cạnh đó, các rào cản về giải phóng mặt bằng, thiếu hụt nguyên vật liệu và biến động giá cả vẫn tiếp diễn, gây áp lực lên chuỗi cung ứng khi hàng loạt dự án trọng điểm đồng loạt triển khai.

Về thủ tục, hiện còn khoảng 32,8 nghìn tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết. Nguyên nhân do các dự án đang hoàn thiện thủ tục đầu tư, chưa đủ điều kiện giao vốn. Một số đơn vị vẫn bố trí vốn cho dự án chưa phê duyệt dự toán hoặc vượt thời gian thực hiện, buộc cơ quan chức năng phải yêu cầu rà soát, điều chỉnh.

TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế nhận định áp lực năm 2026 nằm ở năng lực thực thi của bộ máy khi quy mô vốn tăng mạnh. Theo ông, dù giá trị tuyệt đối tăng là tín hiệu tích cực, nhưng cần bứt phá trong quý II và quý III để đảm bảo kế hoạch. Các địa phương cần ứng dụng công nghệ số trong giám sát và thanh toán điện tử để rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ.

Kiên quyết điều chuyển vốn từ đơn vị chậm trễ

Đại diện lãnh đạo Bộ Tài chính khẳng định sẽ phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành để tháo gỡ vướng mắc và giữ nghiêm kỷ luật tài chính. Bộ đã chỉ đạo Kho bạc Nhà nước đẩy mạnh phương thức thanh toán trước, kiểm soát sau đối với các hợp đồng thanh toán nhiều lần nhằm tạo nguồn vốn lưu động cho nhà thầu.

Lãnh đạo Bộ nhấn mạnh quan điểm không để vốn ngủ đông. Bộ Tài chính sẽ báo cáo Chính phủ để thực hiện điều chuyển kế hoạch vốn từ các dự án, đơn vị chậm triển khai sang những nơi có tiến độ tốt và nhu cầu bổ sung vốn. Đối với dự án ODA, Bộ sẽ phối hợp với nhà tài trợ để nhanh chóng hoàn thiện thủ tục gia hạn hiệp định và ký kết phụ lục.

Dù tỷ lệ giải ngân 2 tháng đầu năm mới là bước khởi đầu, nhưng với 96,7 phần trăm kế hoạch đã được phân bổ, nền tảng cho việc tăng tốc trong các tháng tiếp theo đã được thiết lập. Để đạt mục tiêu trên 95 phần trăm, các chuyên gia khuyến nghị cần gắn trách nhiệm người đứng đầu và phân loại khó khăn để có giải pháp xử lý riêng biệt cho từng nhóm vấn đề.