Bản tuyên ngôn bằng đồng của triều đại nhà Đinh
Lịch sử Việt Nam thế kỷ thứ X là một giai đoạn đầy biến động nhưng cũng cực kỳ oai hùng. Sau chiến thắng dẹp loạn 12 sứ quân, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế, đặt tên nước là Đại Cồ Việt, định đô tại Hoa Lư. Giữa bối cảnh một quốc gia vừa mới thoát khỏi nghìn năm Bắc thuộc, việc Vua Đinh cho đúc đồng tiền riêng mang niên hiệu của mình – Thái Bình hưng bảo – không đơn thuần chỉ là để phục vụ giao thương.
Theo TS. Nguyễn Văn Trường, một chuyên gia khảo cổ học có mặt tại buổi triển lãm: Việc phát hành đồng tiền riêng là một hành động chính trị mang tầm chiến lược. Trong quan niệm của các triều đại phong kiến phương Đông, chỉ có bậc Thiên tử mới có quyền đúc tiền và đặt niên hiệu. Bằng cách cho ra đời đồng Thái Bình hưng bảo, Vua Đinh đã trực tiếp khẳng định với các triều đại phương Bắc rằng: Đại Cồ Việt là một quốc gia có chủ quyền, có kỷ cương và có hệ thống tài chính độc lập ngang hàng với phương Bắc.
Đồng tiền Thái Bình hưng bảo có hình tròn, lỗ vuông – tượng trưng cho trời và đất theo quan niệm "trời tròn đất vuông" của người xưa. Mặt trước đúc nổi bốn chữ Hán "Thái Bình hưng bảo", mặt sau đúc chữ "Đinh" nhằm khẳng định rõ rệt dòng họ của người làm chủ đất nước. Đây là một minh chứng đanh thép cho ý chí tự lực tự cường của một dân tộc vừa rũ bùn đứng dậy sáng lòa.
Khát vọng thái bình và tư duy kinh tế của người xưa
Tên gọi của đồng tiền – "Thái Bình hưng bảo" – chứa đựng những tầng nấc ý nghĩa sâu xa. "Thái Bình" không chỉ là niên hiệu duy nhất của triều Đinh, mà còn là ước nguyện cháy bỏng của nhân dân sau hàng thế kỷ chìm trong khói lửa binh đao. "Hưng bảo" mang ý nghĩa là vật báu làm cho đất nước hưng thịnh.
Khi soi rọi dưới góc nhìn kinh tế học hiện đại, việc Vua Đinh cho lưu hành đồng tiền riêng cho thấy tầm nhìn xa trông rộng trong việc xây dựng một nền kinh tế tự chủ. Trước đó, người Việt chủ yếu sử dụng các loại tiền của các triều đại phương Bắc mang sang. Việc sở hữu một đồng tiền riêng giúp triều đình kiểm soát được lưu thông tiền tệ, thúc đẩy sản xuất và đặc biệt là khẳng định quyền lực của nhà nước trong việc thu thuế và phân phối của cải.
Tại triển lãm, nhiều du khách đã lặng người khi quan sát những đồng tiền nhỏ bé này. Anh Minh Đức, một giảng viên kinh tế tại Hà Nội, chia sẻ: Nhìn vào kích thước khiêm tốn của đồng tiền Thái Bình hưng bảo, chúng ta thấy được sự khởi đầu đầy khó khăn của tổ tiên. Nhưng ẩn sau sự khiêm tốn ấy là một tư duy quản lý quốc gia cực kỳ tiến bộ. Họ hiểu rằng độc lập chính trị phải đi đôi với tự chủ kinh tế.
Những phát hiện từ lòng đất cố đô Hoa Lư
Sức hấp dẫn của triển lãm tháng 4/2026 còn nằm ở những thông tin khảo cổ học mới nhất. Các nhà nghiên cứu đã trình bày những bằng chứng về việc tìm thấy các mảnh khuôn đúc tiền tại chính vùng đất Hoa Lư, Ninh Bình. Điều này bác bỏ những giả thuyết trước đây cho rằng chúng ta phải nhờ thợ phương Bắc đúc giúp.
Phân tích thành phần kim loại trong đồng Thái Bình hưng bảo cho thấy tỉ lệ đồng và tạp chất mang đặc trưng của quặng mỏ tại khu vực miền Bắc Việt Nam. Điều này khẳng định tổ tiên chúng ta đã hoàn toàn làm chủ quy trình công nghệ từ khai thác quặng đến đúc tiền. Những xưởng đúc tiền đầu tiên của Đại Cồ Việt không chỉ là nơi tạo ra vật ngang giá, mà còn là nơi hội tụ những thợ thủ công lành nghề nhất, những người đã đặt nền móng cho nền công nghiệp đúc đồng rực rỡ sau này.
Việc trưng bày các đồng tiền cùng với những mảnh gốm, vũ khí và vật dụng sinh hoạt thời Đinh giúp người xem tái hiện lại một bức tranh sinh động về đời sống kinh tế - xã hội thế kỷ X. Đó là một xã hội đang vươn mình mạnh mẽ, nơi những đồng tiền đồng nhỏ bé bắt đầu len lỏi vào các chợ làng, các bến sông, đánh dấu sự hình thành của một thị trường nội địa tự chủ.
Trong bối cảnh năm 2026, khi Việt Nam đang đẩy mạnh công cuộc chuyển đổi số và nói nhiều về "Make in Vietnam", về tự chủ công nghệ lõi và an ninh tài chính, thì câu chuyện về đồng Thái Bình hưng bảo vẫn còn nguyên giá trị thời sự.
Lịch sử cho thấy, nếu không có một đồng tiền riêng, nền kinh tế của Đại Cồ Việt sẽ mãi phụ thuộc vào sự điều tiết của ngoại bang. Ngày nay, sự phụ thuộc đó không còn nằm ở những đồng tiền bằng kim loại, mà nằm ở các thuật toán, hệ điều hành và nền tảng thanh toán xuyên biên giới. Bài học từ 1.000 năm trước nhắc nhở chúng ta rằng: Tự chủ phải bắt đầu từ những thứ cốt lõi nhất.
Việc bảo tồn và phát huy giá trị của những đồng tiền cổ tại Bảo tàng Ninh Bình không chỉ là công việc của ngành khảo cổ. Nó còn là một diễn đàn giáo dục lòng tự tôn dân tộc cho thế hệ trẻ. Khi các bạn trẻ Gen Z, Gen Alpha đứng trước tủ kính trưng bày, họ nhận ra rằng sự sáng tạo và khát vọng độc lập của người Việt chưa bao giờ đứt quãng. Tôi cảm thấy rất tự hào khi biết rằng từ nghìn năm trước, ông cha ta đã biết làm chủ công nghệ đúc tiền", bạn Thu Trang, một sinh viên ngành Công nghệ Thông tin chia sẻ. "Nó cho tôi thêm động lực để theo đuổi việc phát triển các phần mềm thuần Việt. Nếu ngày xưa cha ông làm được điều đó bằng lò than, khuôn đất, thì không lý gì ngày nay chúng ta không làm được bằng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn.
Những mảnh đồng không lặng im
Triển lãm chuyên đề về đồng tiền Thái Bình hưng bảo sẽ khép lại khi tháng 4 đi qua, nhưng những dư âm mà nó để lại chắc chắn sẽ còn vang vọng. Những đồng tiền tròn lỗ vuông nhỏ bé, nhuốm màu thời gian, thực sự là những "tiếng nói" vang lên từ lòng đất để nhắc nhở hậu thế về cội nguồn.
Di sản không phải là những gì cũ kỹ cần được cất kín trong kho. Di sản là bài học, là kinh nghiệm và là bệ phóng cho tương lai. Đồng Thái Bình hưng bảo chính là biểu tượng cho sự bắt đầu của một nền văn hiến độc lập, tự chủ. Nó khẳng định rằng dân tộc Việt Nam luôn biết cách tự tạo ra công cụ để bảo vệ chủ quyền và phát triển đất nước, dù ở bất kỳ thời đại nào.
Đến với Bảo tàng Ninh Bình những ngày này, ta không chỉ xem tiền cổ, mà ta đang đọc một bản tuyên ngôn độc lập được viết bằng đồng, được đúc bằng lửa và được gìn giữ bằng cả trái tim của những người con đất Việt. Một nền "Thái Bình" bền vững luôn cần những bàn tay và khối óc biết tự chủ, tự cường./.
Bình luận
0