Dòng chảy dầu thô ra ngoại khối giảm
Báo cáo mới nhất từ cơ quan Hải quan ghi nhận những con số sụt giảm chưa từng thấy trong hoạt động xuất khẩu nhiên liệu. Riêng trong tháng 3/2026, lượng dầu thô xuất khẩu của Việt Nam chỉ đạt 80,1 nghìn tấn. Nếu đặt cạnh con số của tháng 2, đây là một cú rơi tự do lên tới 71,1%.
Bức tranh chung của cả quý I/2026 cũng không khả quan hơn khi lượng dầu thô xuất đi chỉ đạt 431 nghìn tấn, giảm 26,3% về lượng. Kéo theo đó, kim ngạch xuất khẩu chỉ thu về 255 triệu USD, sụt giảm gần 29% so với cùng kỳ năm ngoái.
Nhìn vào bản đồ thị trường, khách hàng lớn nhất của dầu thô Việt Nam là Australia cũng giảm nhập khẩu hơn 16%, chỉ còn 259 nghìn tấn. Đặc biệt, khu vực ASEAN - thị trường vốn dĩ rất sôi động ghi nhận mức giảm sốc tới 42%. Sự suy giảm từ các thị trường truyền thống này đặt ra câu hỏi lớn về chiến lược điều tiết nguồn tài nguyên chiến lược của Việt Nam trong bối cảnh mới.
Không chỉ dầu thô, mặt hàng xăng dầu thành phẩm cũng chứng kiến một tháng 3 trầm lắng khi lượng xuất khẩu chỉ đạt 15,2 nghìn tấn, giảm hơn 76% so với tháng trước đó. Lũy kế cả quý I, tổng lượng xăng dầu xuất khẩu của Việt Nam đạt 130 nghìn tấn, tương ứng với trị giá 64 triệu USD. So với cùng kỳ năm 2025, những con số này lần lượt giảm 64,8% về lượng và giảm tới 75,6% về trị giá.
Đáng chú ý, dù thị trường ASEAN vẫn bao trọn tới 99,8% tổng lượng xăng dầu xuất khẩu của nước ta, nhưng chính khu vực này cũng ghi nhận mức sụt giảm hơn 32%. Điều này cho thấy Việt Nam đang ưu tiên tối đa nguồn cung nội địa thay vì đẩy mạnh xuất khẩu như các giai đoạn trước.
"Cơn khát" nhiên liệu và sự trỗi dậy của nhập khẩu
Trái ngược với gam màu xám của xuất khẩu, hoạt động nhập khẩu xăng dầu lại bùng nổ mạnh mẽ, phản ánh sự thay đổi cơ cấu cung - cầu năng lượng trong nước. Quý I/2026, Việt Nam đã chi ra tới 2,93 tỷ USD để nhập về 3,37 triệu tấn xăng dầu các loại. Đây là một con số ấn tượng khi tăng tới 44,5% về lượng và tăng vọt 77,8% về trị giá. Điều này cho thấy không chỉ nhu cầu tăng cao mà áp lực từ giá năng lượng thế giới cũng đang tác động trực tiếp đến chi phí nhập khẩu của nước ta.
Phân tích sâu về cơ cấu nhập khẩu xăng dầu trong quý I/2026, các chuyên gia kinh tế - thị trường nhận định đây là minh chứng rõ nhất cho sự hồi sinh mạnh mẽ của các động lực kinh tế trọng điểm. Những con số tăng trưởng đột phá ở từng mặt hàng đã vẽ nên một kịch bản lạc quan cho tăng trưởng GDP năm nay. Dầu Diesel chiếm tỷ trọng lớn với 55% tổng lượng nhập khẩu, đạt 1,86 triệu tấn, dầu Diesel ghi nhận mức tăng trưởng kỷ lục gần 70% so với cùng kỳ. Việc dòng nhiên liệu vốn được coi là "xương sống" của ngành vận tải, logistics và xây dựng công trình bùng nổ cho thấy các đại dự án hạ tầng cùng chuỗi cung ứng công nghiệp đã chính thức vào guồng quay với công suất tối đa.
Xăng thành phẩm với 833 nghìn tấn nhập khẩu (tăng 48%), thị trường xăng dầu đã phản chiếu rõ nét sự ấm lại của nhu cầu đi lại và chi tiêu cá nhân, cho thấy niềm tin tiêu dùng đang phục hồi ổn định, tạo đà lan tỏa tích cực cho khu vực dịch vụ và thương mại trong nước. Nhiên liệu bay dù có mức tăng khiêm tốn hơn đạt 554 nghìn tấn (tăng 4,6%), nhưng việc nhiên liệu bay duy trì đà tăng trưởng dương là tín hiệu rất khả quan. Điều này khẳng định ngành hàng không và du lịch củng cố vị thế, chuẩn bị cho những bước bứt phá trong mùa cao điểm sắp tới.
Sự chuyển dịch cơ cấu theo hướng tăng mạnh các loại nhiên liệu đầu vào cho sản xuất và vận tải một lần nữa khẳng định nhu cầu năng lượng đang đồng hành mật thiết cùng tốc độ hồi phục của nền kinh tế thực. Trong khi đó, nhập khẩu dầu thô lại có chiều hướng giảm nhẹ 15,4% về lượng, đạt 3,12 triệu tấn.
Ưu tiên nhu cầu nội địa
Tại sao xuất khẩu lại giảm sâu kỷ lục trong khi nhập khẩu tăng phi mã? Câu trả lời nằm ở sự chuyển dịch trong cân đối năng lượng quốc gia. Theo các chuyên gia kinh tế, việc xuất khẩu xăng dầu và dầu thô giảm mạnh không phải là dấu hiệu của sự suy yếu trong sản xuất, mà là kết quả của việc ưu tiên nguồn lực cho thị trường nội địa.
Trong quý I/2026, các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và vận tải của nước ta ghi nhận sự phục hồi rõ nét. Thay vì xuất khẩu dầu thô để thu ngoại tệ rồi lại nhập khẩu xăng dầu thành phẩm với chi phí cao, việc tối ưu hóa công suất của các nhà máy lọc dầu trong nước như Nghi Sơn, Bình Sơn và tăng cường nhập khẩu bổ sung là chiến lược tất yếu để đảm bảo an ninh năng lượng.
Nhu cầu tiêu thụ trong nước tăng cao cho thấy sức mua và hoạt động kinh doanh của người dân, doanh nghiệp đang ở mức đỉnh điểm. Việc đảm bảo nguồn cung không bị đứt gãy trong mọi tình huống là ưu tiên hàng đầu của Chính phủ và các cơ quan quản lý. Sự tăng vọt của nhập khẩu dầu Diesel chiếm 55% tổng lượng nhập khẩu là minh chứng sống động nhất cho việc các công trình hạ tầng, các khu công nghiệp đang sử dụng năng lượng để tạo ra giá trị thặng dư cho GDP.
Mặc dù việc nhập khẩu tăng cao hỗ trợ tích cực cho sản xuất, nhưng cũng đặt ra những thách thức về nhập khẩu lạm phát khi giá dầu thế giới biến động. Với trị giá nhập khẩu tăng tới 77,8%, gánh nặng chi phí lên ngân sách doanh nghiệp và giá thành sản phẩm cuối cùng là điều không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, ở góc độ tích cực, diễn biến trái chiều này cho thấy nền kinh tế Việt Nam đang thực sự "khỏe" hơn. Chúng ta đang chuyển từ một quốc gia xuất khẩu tài nguyên thô sang một quốc gia tiêu thụ và chế biến sâu để phục vụ tăng trưởng nội tại.
Trong những quý tiếp theo của năm 2026, dự báo dòng chảy năng lượng sẽ tiếp tục duy trì trạng thái giữ chân nguồn cung nội địa. Việc giảm dần sự phụ thuộc vào xuất khẩu dầu thô và tập trung quản trị hiệu quả nguồn xăng dầu nhập khẩu sẽ là chìa khóa để bảo vệ đà phục hồi của nền kinh tế trước những cơn gió ngược từ thị trường năng lượng toàn cầu./.
Bình luận
0