Áp lực từ những công trình chọc trời
Việt Nam đang sở hữu một hệ thống di sản kiến trúc đô thị cực kỳ phong phú và đa dạng, từ những khu phố cổ, biệt thự thuộc địa, đến các quần thể di tích lịch sử mang đậm dấu ấn phong kiến. Những công trình này chính là "bộ nhớ" của một đô thị, giúp phân biệt bản sắc của thành phố này với thành phố khác. Thế nhưng, trong cơn lốc của sự phát triển bất động sản và áp lực hạ tầng giao thông, nhiều di sản kiến trúc đang rơi vào tình cảnh báo động.
Nhiều ngôi biệt thự cổ có giá trị nghệ thuật cao đã âm thầm biến mất, hoặc bị biến dạng do cơi nới, sửa chữa tự phát. Không ít không gian văn hóa xung quanh các di tích bị xâm lấn bởi các tòa cao ốc, làm phá vỡ cảnh quan tổng thể và làm giảm đi giá trị vốn có của di sản. Việc đặt lên bàn cân giữa lợi ích kinh tế trước mắt từ đất đai và lợi ích lâu dài từ việc bảo tồn di sản luôn là bài toán cân não đối với các nhà quản lý đô thị.
Đã đến lúc cần thay đổi tư duy cũ kỹ cho rằng: Bảo tồn di sản là kìm hãm sự phát triển đô thị. Trên thế giới, các thành phố văn hóa hàng đầu như Paris, Kyoto hay các đô thị di sản trong khu vực đều coi di sản là thỏi nam châm thu hút đầu tư và là nền tảng của nền "kinh tế sáng tạo".
Khi một công trình kiến trúc cũ được bảo tồn và tái thiết công năng một cách thông minh, nó sẽ mang một cuộc đời mới. Những nhà máy cũ, nhà kho cũ hay các tòa nhà hành chính cổ hoàn toàn có thể chuyển đổi thành các trung tâm nghệ thuật, bảo tàng, không gian làm việc chung cho giới sáng tạo, hay những tổ hợp dịch vụ du lịch văn hóa độc đáo. Tại Hà Nội hay TP. Hồ Chí Minh, một số không gian di sản khi được "đánh thức" bởi các sự kiện nghệ thuật đương đại, các tuần lễ thiết kế sáng tạo đã ngay lập tức thu hút hàng vạn người tham gia, khẳng định sức hút tự thân mãnh liệt của ký ức đô thị. Di sản, nếu biết cách khai thác, chính là thứ tài sản sinh lời bền vững nhất, chứ không phải gánh nặng kinh tế.
Xây dựng cơ chế hài hòa lợi ích trong quản lý di sản
Để công tác bảo tồn di sản kiến trúc đô thị đi vào thực chất, giải pháp cốt lõi nằm ở việc xây dựng một hành lang pháp lý minh bạch và các cơ chế tài chính hài hòa. Một mặt, cần đẩy mạnh công tác số hóa, lập bản đồ di sản đô thị để đưa vào quy hoạch tổng thể, tránh tình trạng “sự đã rồi” khi dự án kinh tế chồng lấn lên di tích.
Mặt khác, cần có chính sách hỗ trợ thiết thực cho các chủ sở hữu tư nhân đang sinh sống trong các công trình di sản (như biệt thự cổ, nhà cổ). Người dân không thể giữ gìn nhà cổ nếu họ phải sống trong điều kiện sinh hoạt xuống cấp mà không được phép sửa chữa, hoặc không nhận được sự hỗ trợ nào về kinh phí trùng tu từ chính quyền.
Việc áp dụng các mô hình hợp tác công - tư (PPP), ưu đãi thuế cho các doanh nghiệp đầu tư vào bảo tồn và phát huy giá trị di sản, hay cơ chế "chuyển nhượng quyền phát triển không gian" (TDR) là những giải pháp cần được nghiên cứu và nội địa hóa mạnh mẽ.
Một đô thị đáng sống không phải là một thành phố chỉ toàn những khối kính và thép vô hồn giống nhau trên khắp thế giới. Sự hấp dẫn và chiều sâu của một đô thị nằm ở các tầng nấc lịch sử mà nó lưu giữ. Đánh thức di sản kiến trúc bằng tư duy sáng tạo và sự trân quý quá khứ chính là cách để chúng ta xây dựng những đô thị hiện đại có bản sắc, nơi con người có thể tìm thấy sợi dây kết nối thiêng liêng với cội nguồn./.
Bình luận
0