Biến động địa chính trị tại Trung Đông đang gây ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động thương mại quốc tế, khiến nhiều doanh nghiệp Việt Nam rơi vào tình trạng đơn hàng xuất khẩu bị đình trệ, chi phí logistics tăng cao và rủi ro giao hàng gia tăng.

Đại diện Công ty TNHH Cỏ May Đức Hùng tại Thanh Hóa cho biết doanh nghiệp vừa gặp sự cố ngoài dự tính khi một đối tác nước ngoài tạm dừng nhập khẩu lô hàng thủ công mỹ nghệ đã hoàn thiện để xuất sang Đức và một số thị trường châu Âu. Nguyên nhân là chi phí vận chuyển và các yếu tố thương mại tăng mạnh do ảnh hưởng từ căng thẳng khu vực.

Trước tình huống này, phía đối tác đề nghị doanh nghiệp hỗ trợ tiêu thụ lại lô hàng tại thị trường nội địa với giá ưu đãi nhằm thu hồi một phần chi phí. Do đó, doanh nghiệp buộc phải chuyển hướng sang bán lẻ trong nước thông qua các nền tảng mạng xã hội.

Tuy nhiên, việc chuyển từ mô hình xuất khẩu sang bán lẻ nội địa kéo theo nhiều thách thức như chi phí marketing, vận chuyển nhỏ lẻ và chăm sóc khách hàng gia tăng, trong khi hiệu quả kinh doanh chưa đạt kỳ vọng.

Không chỉ ngành thủ công mỹ nghệ, các doanh nghiệp nông sản cũng chịu tác động tương tự. Những mặt hàng có thị trường tiêu thụ lớn tại Trung Đông như hồ tiêu, gia vị hay điều nhân đang đối mặt với nguy cơ giảm nhu cầu khi khu vực này bất ổn kéo dài.

Đại diện doanh nghiệp chế biến điều cho biết chi phí sản xuất ngày càng tăng, từ nguyên liệu đến bao bì, vận hành, trong khi thị trường tiêu thụ có dấu hiệu chững lại. Đặc biệt, Trung Đông chiếm khoảng 10-12% nhu cầu điều nhân toàn cầu, nên nếu tình hình xấu đi, rủi ro đối với doanh nghiệp là rất lớn.

Bên cạnh đó, giá nhiên liệu tăng cao khiến chi phí vận hành và vận chuyển đội lên đáng kể. Doanh nghiệp gặp khó trong việc đảm bảo nguồn nhiên liệu phục vụ sản xuất, đồng thời chi phí logistics từ cửa khẩu về nhà máy cũng tăng mạnh.

Ngay cả với các đơn hàng đã thanh toán từ những thị trường như Thổ Nhĩ Kỳ hay Israel, doanh nghiệp vẫn phải cân nhắc kỹ trước khi giao hàng do lo ngại rủi ro trong quá trình vận chuyển.

Trước áp lực gia tăng, nhiều doanh nghiệp đã chủ động giảm công suất sản xuất, thận trọng khi ký hợp đồng mới và đẩy mạnh tìm kiếm đầu ra trong nước nhằm duy trì dòng tiền và ổn định hoạt động.

Trong bối cảnh này, các hiệp hội ngành hàng cũng khuyến cáo doanh nghiệp nâng cao cảnh giác khi tham gia giao dịch quốc tế. Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam đề nghị các doanh nghiệp tạm thời hạn chế ký kết hợp đồng mới với đối tác tại các khu vực có rủi ro cao, đồng thời theo dõi sát diễn biến thị trường.

Đối với các hợp đồng đang thực hiện, doanh nghiệp nên chủ động đàm phán điều chỉnh tiến độ giao hàng, giãn hoặc hoãn thời gian nhằm giảm thiểu rủi ro phát sinh trong quá trình vận chuyển.

Ở góc độ logistics, Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam cảnh báo ba nhóm rủi ro chính gồm năng lượng, vận tải và tỷ giá. Đáng chú ý là nguy cơ hãng tàu áp dụng điều khoản “End of Voyage”, cho phép chấm dứt hành trình và dỡ hàng tại cảng ngoài kế hoạch khi xuất hiện yếu tố bất khả kháng.

Tình huống này có thể gây gián đoạn chuỗi vận tải, làm phát sinh chi phí lưu kho, chậm giao hàng và ảnh hưởng dây chuyền đến nhiều tuyến thương mại quốc tế.

Trong trường hợp hàng hóa bị dỡ tại cảng ngoài kế hoạch, doanh nghiệp cần rà soát kỹ các điều khoản hợp đồng, đặc biệt là Incoterms, để xác định trách nhiệm và chi phí giữa các bên. Từ đó, lựa chọn phương án phù hợp như tiếp tục vận chuyển, chuyển hướng tiêu thụ, lưu kho chờ thị trường ổn định hoặc, trong trường hợp bất khả kháng, chấp nhận từ bỏ lô hàng.