Trong vòng hai năm qua, trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành tâm điểm trong chiến lược chuyển đổi số của hàng loạt doanh nghiệp trên thế giới. Từ lập trình, chăm sóc khách hàng, xử lý email, phân tích dữ liệu đến soạn thảo văn bản, AI được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp làm việc nhanh hơn, tiết kiệm chi phí hơn và giảm sự phụ thuộc vào nguồn nhân lực.
Ảnh: TL
Tuy nhiên, đến giữa năm 2026, câu hỏi mà nhiều nhà quản lý quan tâm không còn là liệu có nên ứng dụng AI hay không, mà là AI đang tiêu tốn bao nhiêu ngân sách và mang lại giá trị thực sự đến đâu.
Sự thay đổi trong cách nhìn nhận không đồng nghĩa AI mất đi sức hút. Ngược lại, đây vẫn là công nghệ chiến lược trong nhiều lĩnh vực như phát triển phần mềm, tài chính, vận hành và dịch vụ khách hàng. Tuy nhiên, sau làn sóng triển khai ồ ạt vì lo ngại bị bỏ lại phía sau, nhiều doanh nghiệp bắt đầu nhận ra rằng AI không phải giải pháp tiết kiệm chi phí trong mọi trường hợp.
Khác với suy nghĩ phổ biến, chi phí sử dụng AI không chỉ nằm ở phí thuê bao. Đối với nhiều nền tảng hiện đại, doanh nghiệp còn phải trả tiền dựa trên lượng dữ liệu được xử lý, số lần truy vấn, độ phức tạp của tác vụ và khối lượng nội dung đầu ra. Khi hàng nghìn nhân viên cùng sử dụng AI mỗi ngày, những khoản chi này có thể tăng nhanh hơn dự kiến.
Theo thông tin được Wall Street Journal đăng tải cuối tháng 5, một số doanh nghiệp Mỹ đã bắt đầu áp dụng các biện pháp kiểm soát việc sử dụng AI khi chi phí điện toán và token leo thang. Đáng chú ý, Uber được cho là đã sử dụng hết ngân sách AI dành cho cả năm 2026 chỉ trong bốn tháng đầu năm, buộc công ty phải rà soát lại chiến lược phân bổ nguồn lực cho các công cụ trí tuệ nhân tạo.
Trường hợp của Uber cho thấy thách thức lớn nhất hiện nay không phải là khả năng của AI, mà là bài toán hiệu quả đầu tư. Công ty vẫn tiếp tục ứng dụng AI trong hoạt động kỹ thuật, nhưng ban lãnh đạo gặp khó khăn khi phải chứng minh mối liên hệ trực tiếp giữa chi phí gia tăng và giá trị mang lại cho khách hàng.
Ông Andrew Macdonald, Chủ tịch kiêm Giám đốc vận hành Uber, cho biết việc chi thêm cho các công cụ như Claude Code chưa chắc đồng nghĩa với việc khách hàng nhận được nhiều tính năng hữu ích hơn. Đây cũng là câu hỏi mà nhiều doanh nghiệp đang phải đối mặt: năng suất nội bộ tăng lên liệu có đủ để bù đắp chi phí ngày càng lớn hay không.
Claude Code của Anthropic là một ví dụ điển hình cho mô hình tính phí mới của ngành AI. Dù vẫn cung cấp các gói thuê bao cố định, chi phí thực tế ở quy mô doanh nghiệp có thể tăng đáng kể khi sử dụng thông qua API hoặc các tác vụ chuyên sâu. Giá dịch vụ được tính dựa trên lượng token đầu vào và đầu ra, khiến việc dự báo ngân sách trở nên khó khăn hơn nhiều so với các phần mềm truyền thống.
Điểm khác biệt cơ bản nằm ở chỗ phần mềm văn phòng thông thường thường thu phí cố định theo tài khoản, trong khi AI phát sinh chi phí theo khối lượng công việc. Một nhân viên chỉ sử dụng AI để tóm tắt email gần như không tạo ra nhiều chi phí. Ngược lại, các nhóm kỹ sư liên tục yêu cầu AI phân tích mã nguồn, sửa lỗi, tạo nhiều phiên bản chương trình hoặc tự động hóa quy trình có thể khiến ngân sách tăng mạnh chỉ trong thời gian ngắn.
Từ góc độ quản trị, đây là bài toán đầu tư quen thuộc. Một công nghệ dù tiên tiến đến đâu cũng khó được duy trì nếu doanh nghiệp không đo lường được lợi ích cụ thể. Nếu không xác định rõ số giờ lao động được tiết kiệm, tỷ lệ lỗi giảm bao nhiêu hay doanh thu cải thiện thế nào, hóa đơn AI rất dễ trở thành khoản chi gây tranh cãi.
Vì vậy, nhiều doanh nghiệp tiên phong hiện nay đang chuyển từ tư duy triển khai đại trà sang sử dụng có chọn lọc, tập trung vào những vị trí công việc mà AI thực sự tạo ra giá trị rõ ràng.
Không chỉ vấn đề chi phí, kỳ vọng AI sẽ thay thế hoàn toàn nhân sự cũng đang được nhìn nhận lại. Theo số liệu được Forbes dẫn lại ngày 21/5, có tới 29% doanh nghiệp từng cắt giảm nhân sự vì AI đã phải tuyển dụng trở lại cho những vị trí trước đó.
Con số này phản ánh thực tế rằng việc thay thế con người bằng AI không đơn giản như loại bỏ một khoản chi phí lương thưởng. Trong nhiều lĩnh vực như chăm sóc khách hàng, bán hàng, quản trị vận hành hay sáng tạo nội dung, yếu tố kinh nghiệm, cảm xúc và khả năng xử lý tình huống vẫn là lợi thế mà AI chưa thể thay thế hoàn toàn.
AI có thể phản hồi nhanh, nhưng không phải lúc nào cũng chính xác. AI có thể tạo ra bản nháp, nhưng vẫn cần con người kiểm chứng. AI có thể tổng hợp dữ liệu, nhưng quyết định cuối cùng vẫn đòi hỏi khả năng đánh giá bối cảnh và chịu trách nhiệm của nhà quản lý.
Nếu cắt giảm nhân sự quá sớm với kỳ vọng AI sẽ thay thế hoàn toàn, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với chất lượng dịch vụ suy giảm, khách hàng không hài lòng và cuối cùng phải tuyển dụng trở lại với chi phí đào tạo mới.
Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng lưu ý rằng AI không phải nguyên nhân duy nhất dẫn tới các đợt sa thải trong doanh nghiệp. Nhiều quyết định cắt giảm nhân sự còn chịu tác động từ áp lực lợi nhuận, chi phí vốn, chiến lược tái cơ cấu hoặc yêu cầu của cổ đông.
Theo Business Insider ngày 1/6, ông Torsten Slok, Kinh tế trưởng của Apollo Global Management, cho rằng chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy AI đang tạo ra làn sóng mất việc làm trên diện rộng. Điều này cho thấy thực tế phức tạp hơn nhiều so với những dự báo bi quan trước đây.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, bài học rút ra là cần tiếp cận AI một cách thực tế và có kiểm soát. Việc triển khai đồng loạt nhiều công cụ, mở tài khoản trên nhiều nền tảng hoặc để từng bộ phận tự lựa chọn giải pháp riêng có thể khiến chi phí phát sinh ngoài dự kiến, đồng thời làm gia tăng rủi ro về bảo mật dữ liệu và trách nhiệm pháp lý.
Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần xác định rõ vấn đề cần giải quyết, xây dựng ngân sách cụ thể, quy định phạm vi sử dụng, thiết lập cơ chế kiểm duyệt kết quả và xác định các chỉ số đánh giá hiệu quả trước khi triển khai AI trên diện rộng.
Trong giai đoạn hiện nay, cách tiếp cận an toàn hơn là sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ nhằm tăng tốc các công việc lặp lại, thay vì xem đây là giải pháp thay thế hoàn toàn con người. Những tác vụ như tóm tắt tài liệu, hỗ trợ lập trình, tra cứu thông tin hoặc tạo bản nháp có thể tận dụng tốt lợi thế của AI, trong khi các quyết định liên quan đến tài chính, pháp lý, nhân sự hoặc dữ liệu khách hàng vẫn cần sự giám sát chặt chẽ của con người.
Sau giai đoạn tăng trưởng bùng nổ, thị trường AI đang bước vào thời kỳ trưởng thành hơn. Các doanh nghiệp không còn chạy theo xu hướng bằng mọi giá mà bắt đầu tập trung vào hiệu quả thực tế, khả năng kiểm soát chi phí và giá trị tạo ra cho hoạt động kinh doanh.
Vì vậy, nhận định “AI bị sa thải vì đắt đỏ” chưa phản ánh đầy đủ bản chất vấn đề. Điều đang bị loại bỏ không phải là AI, mà là quan niệm cho rằng chỉ cần đầu tư vào công nghệ này thì doanh nghiệp sẽ tự động tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động.
Bình luận
0